શ્રી મણિભદ્ર વીર દાદા – જીવન ઝરમર : ભાગ – ૫

[ પ્રસ્તુત લેખ પુસ્તક યક્ષાધિરાજ શ્રી મણિભદ્ર વીર (મગરવાડા) પુસ્તક માંથી સાભાર લખવામાં આવ્યો છે. પુસ્તકના મૂળ લેખક શ્રી રશ્મિકાંત જોષી છે અને પ્રકાશક યતિવર્ય શ્રી વિજયસોમજી મહારાજ-ગાદિપતિ, મગરવાડા છે.આ પુસ્તકમાની માહિતી વડગામ વેબસાઈટ ઉપર લખવાની પરવાનગી આપવા બદલ યતિવર્ય શ્રી વિજયસોમજી મહારાજ સાહેબનો આભારી છું. પુસ્તક માની બધી વિગતો એક સાથે લખવાનું શક્ય ન હોવાથી ક્રમશ: પુસ્તક માની માહિતી આ વેબસાઈટ ઉપર લખવામાં આવશે. આ અગાઉ  શ્રી માણિભદ્ર વીર દાદા – જીવન ઝરમર વિશેના ભાગ-૧, ભાગ-૨ , ભાગ -૩ , ભાગ-૪ આ વેબસાઈટ ઉપર લખવામાં આવ્યા છે. પુસ્તકમાંથી આ પાંચમો ભાગ છે .  – નિતિન ]

 

સઘળી દુન્વયી સુખ-સગવડો, ભોગવિલાસ, ઐશ્વર્ય અને અપાર લક્ષ્મીથી છલકાતા માણેકશાના પરિવારમાં ધર્મ જ કેન્દ્ર સ્થાને હતો. ધર્મ, અર્થ અને કામનો અહીં સુંદર સમન્વય સધાયો હતો, ત્રિવેણી સંગમ રચાયો હતો. પ્રારંભથી જ માણેકશાના માતા-પિતા ભારે ધર્મિષ્ટ હતા. તપાગચ્છના પરમ પ્રભાવી આચાર્ય ભગવંત શ્રીમદ હેમવિમલ સૂરીશ્વરજી મ.સા. તેમના પ્રાત:સ્મરણીય, પરમ, શ્રધ્ધેય ગુરુદેવ હતા. પરમ ગુરુભક્ત પરિવારોમાં માણેકશાહ અગ્રીમ સ્થાને હતા. પૂજ્ય ગુરુદેવની પ્રત્યેક આજ્ઞા તેમના માટે આદેશ હતી. ગુરુભક્તિ જ તેમના સારુ કર્મ, પ્રાણ અને જીવન બની ગઈ હતી. એવા ઉપકારી ગુરુદેવની આજ્ઞાથી ધર્મપ્રિય શેઠે ધરમાં જિનમંદિર અને પૌષધશાળા બનાવ્યાં હતાં.
પ્રતિ દિન નિયમિત પરમાત્માનાં દર્શન, અષ્ટપ્રકારી પૂજા, સવાર-સાંજ પ્રતિક્રમણ અને પર્વતિથિએ પૌષધ થકી પરિવાર ધર્માચરણ કરતો હતો. ધર્મપ્રિય શેઠના મૃત્યુ પછી ધર્મ આરાધનાના એ અમૂલ્ય વારસાનું સુપેરે જતન કરવામાં આવ્યું હતું. જિનપ્રિયા તથા માણેકશાની સાથે સાથે આનંદરતિ પણ ભારે ઉત્સાહ અને શ્રધ્ધાથી ધર્મ આરાધના કરતી હતી. સદાય આનંદોલ્લાસથી હિલ્લોળતો તેમનો પરિવાર નગરીમાં ઇર્ષ્યાને અચરજનું કારણ બની ગયો હતો.
સત્તાભૂખ, પદલોભ, પ્રભુત્વમોહ, ઇર્ષ્યા તથા અહંકાર જેવા શત્રુઓ માત્ર સાંસારિક લોકોનેજ પીડતા નથી, પરંતુ કયારેક અપરિપકવ તકવાદી સાધુઓને પણ તે મતિભ્રષ્ટ કરી મહા અનર્થ સર્જે છે. આપણા ચરિત્રનાયક માણેકશાના એ કાળમાં મૂળ પ્રાચીન જૈન ધર્મ કેટલાક મતિભ્રષ્ટ, માર્ગ ભૂલેલા સાધુઓને કારણે સકંટમાં મુકાયો હતો. જૈનધર્મ માટે એ અગ્નિપરીક્ષાનો સમય હતો. તીર્થકર પરમાત્માઓની અમૃતવાણી તથા દેશનાઓનું આલેખન જે ગ્રંથોમાં કરવામાં આવ્યું છે, તે આગમગ્રંથો કહેવાય છે. આગમોમાં જિનપ્રતિમાઓની ભક્તિ તથા મૂર્તિપૂજાનો સ્પષ્ટ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે, પરંતુ તે સમયમાં કેટલાક મનસ્વી સાધુઓએ મૂળ વિશુધ્ધ જૈન ધર્મના સિધ્ધાંતોને તોડી મરોડીને તાર્કિક રીતે નવીન મનઘડંત નિયમો બનાવી લોંકાગચ્છની સ્થાપના કરી હતી. આ મતના અનુયાયીઓનો પ્રભાવ તે સમયે દિનપ્રતિદિન વધી રહ્યો હતો. આ લોકો મૂર્તિપૂજાને નિરર્થક, અતાર્કિક અને બિનઉપયોગી સાબિત કરી લોકોને ભ્રમિતને ધર્મભ્રષ્ટ કરતા હતા. આવા લોકો તકસાધુ હતા. મૂળ જૈનધર્મના જ્ઞાની સૂરિ ભગવંતો સાથે વાદવિવાદ કરતાં આ લોકો ડરતા હતા, કારણ કે એવા મહાન તપસ્વી, જ્ઞાની-ધ્યાની, સાધુ ભગવંતો સમક્ષ તેમના તકલાદી સિધ્ધાંતો ટકી શકે તેમ નહોતા અને એટલે જ લોંકાગચ્છના પ્રચારકો સંવેગી સાધુઓની અનુપસ્થિતિમાં પોતાના મતનો પ્રચાર કરતા હતા.
પૂજ્ય આચાર્ય શ્રીમદ્દ હેમવિમલ સૂરીશ્વરજી મ.સા. ઉજ્જૈન છોડી અન્યત્ર વિહાર કરી ગયા હતા. સાવજ સમાન સામર્થ્યશીલ ને પ્રતાપી ધર્મવેત્તા સૂરિ ભગવંતો ચાલ્યા જવાથી ઉજ્જૈન નગરીમાં તકવાદી લોંકાગચ્છના પ્રચારકોને મોકળું મેદાન મળી ગયું અને તેમના આચાર્ય શ્રી પદ્મનાભસૂરીશ્વરજીએ ઉજ્જૈનીમાં પદાર્પણ કર્યુ. તેમના અનુયાયીઓએ નગરીના મુખ્ય મુખ્ય વિસ્તારમાં આવેલા વિશાળ ઉપાશ્રયમાં આચાર્યશ્રીની પધરામાણી કરાવી. તે સમયે લોંકાગચ્છમાં શ્રી પદ્મનાભસૂરીશ્વરજીનું ભારે વર્ચસ્વ હતું. આચાર્યશ્રીએ તો પોતાની પ્રવચનમાળાનો પ્રારંભ કર્યો, તેમણે પોતાના સિધ્ધાંતોનો ભારે પ્રચાર શરૂ કર્યો. નગરીના મોટાભાગના શ્રાવકોને જૈન ધર્મનું તલસ્પર્શી જ્ઞાન નહોતું અને એવું જ્ઞાન હોય તો પણ શું? શ્રાવક તરીકે સાધુ સાથે વિવાદ કરવાની લક્ષ્મણરેખા તેમને રોકતી હતી. ધર્મભિરુતા, સાધુવેશની આમન્યા તથા વિનયવિવેક તે સમયમાં ભક્તોમાં સહજ હતાં. સૂરિ ભગવંતોની વાતો, તર્કસંગત દલીલો, સચોટ ઉદાહરણો અને સિધ્ધાંતોથી સભર પ્રવચનો રસપ્રદ હતાં. આચાર્યશ્રીનો ધૂધવતા સાગર જેવો પ્રભાવશાળી અવાજ, સુંદર અભિનયયુક્ત ચેષ્ટાઓ, ગંભીર મુખમુદ્રા, અદ્દભૂત વાકછટા ને ચાતુર્યપૂર્ણ રજૂઆત લોકોને મંત્રમુગ્ધ કરી દેતી હતી. આકર્ષક આવરણમાં પેક કરાયેલો બનાવટી સડેલો માલ નગરીમાં વેચાવા લાગ્યો. સૂરિ ભગવંતના ગપગોળા જેવા સિધ્ધાંતોની ચોમેર બોલબાલા થવા લાગી. નાદાન લોકો તેમની વતોની પેટ ભરીને પ્રશંસા કરવા લાગ્યા. આચાર્યશ્રીના ચળકતા ચમકતા નકલી સિધ્ધાંતોનો પ્રતિવાદ કરનાર કોઈ સક્ષમ સંવેગી સાધુ પણ નગરીમાં ઉપસ્થિત નહોતા, એટલે તેમનો જાદુ આમ જનતા પર પથરાવા લાગ્યો. ભારતીય સમાજ માટે ‘ઘેટાશાહી’ પરાપૂર્વથી ચાલ્યો આવતો અસાધ્ય રોગ છે. અંધાનુકરણને વરેલા લોકો જિજ્ઞાસાવશ કૌતૂહલથી પ્રેરાઈને તેમના પ્રવચનો સાંભળવા ઉમટવા લાગ્યા. નગરીના મુખ્ય વિસ્તારમાં આચાર્યશ્રી રોકાયા હતા. એટલે તેમાન પ્રચારને પાંખો ફૂટી. ધેર ધેર, ગલી ગલી, મહોલ્લે મહોલ્લે અને ચૌરે ને ચૌટે આચાર્યશ્રીના પ્રવચનોની જોશભેર ચર્ચાઓ થવા લાગી. માણેકશાન મિત્રવર્તુળમાં પણ કેહેવાતા ક્રાંતિકારી આચાર્યશ્રીની ચર્ચાઓ થવા લાગી. પેઢી પર પણ માણેકશાએ કર્મચારીઓને ધુસપુસ કરતા નિહાળ્યા. કેટલાક દિવસ તો તેમણે એ બાબત પ્રત્યે લક્ષ ન આપ્યું, પરંતુ અજ્ઞાત મનમાં ચટપટી થવા લાગી. આખરે તેઓ પોતાની જાતને રોકી ન શક્યા. કુતૂહલ અને જિજ્ઞાસાથી પ્રેરાઈને એક દિવસ શેઠ પ્રવચન સાંભળવા પહોંચી ગયા. અદ્દભુત વાકચાતુર્ય સાથે અકાટ્ય તાર્કિક દલીલોથી નવીન સિધ્ધાંતોને પ્રતિપાદિત કરતું પ્રવચન સાંભળીને માણેકશા પ્રભાવિત થયા. આચાર્યશ્રીની વાતોથી અંજાયેલા શેઠ દિવસભર પ્રવચન પર વિચારતા રહ્યા. એ વાતોને વાગોળવામાં તમને રસ પડતો હતો. અને કોણ જાણે કોઈ અગમ્ય શક્તિથી પ્રેરાઈને માણેકશા બીજા દિવસે પણ પ્રવચન સાંભળવા ચાલ્યા ગયા. વ્યાખ્યાનોની ઉટપટાંગ વાતો તેમના સારુ વ્યસનરૂપ બની ગઈ અને પછી તો ત્રીજા, ચોથા, પાંચમા દિવસે..રોજેરોજ માણેકશા પ્રવચન સાંભળવા જવા લાગ્યા.
એ અધ:પતનની શરૂઆત હતી, પરંતુ માણેકશા એ વાતથી બેખબર હતા. ધરમાં પણ જિનપ્રિયા કે આનંદરતિને કોઈ ખ્યાલ નહોતો. વિનાશકાળે વિપરીત બુધ્ધિની ઉક્તિ પ્રમાણે માણેકશાના વિચારોમાં પરિવર્તન આવવા લાગ્યું. શ્રધ્ધાના સ્થાને સંશય અને આસ્થાના સ્થાને આશંકા તેમના હર્દયમાં ધર કરવા લાગી. પ્રવચનોના પ્રભાવથી શેઠ આખરે નાસ્તિક થઈ ગયા. જેવી રીતે સ્વામી વિવેકાનંદ – નરેન્દ્ર પણ શરૂઆતમાં પશ્વિમના દેશોના લેખકોના નાસ્તિકવાદપરના પુસ્તકો વાંચીને નાસ્તિક થઈ ગયા હતા. જો કે તેમના સદ્દનસીબે મહાયોગી શ્રી રામકૃષ્ણ પરમહંસ જેવા સમર્થ ગુરુ સમયસર મળી જતાં તેમની નાસ્તિક્તા નષ્ટ થઈ ગઈ હતી, પરંતુ માણેકશા એટલા નસીબદાર નહોતા. કમનસીબે તેમના કુળગુરુ શ્રી હેમવિમલ સૂરિજી મહારાજ સાહેબ તે સમયે ઉજ્જૈનીથી દૂર સુદૂર વિહાર કરતા હતા. પરિણામે માણેકશાની વૈચારિક અધોગતિ થવા લાગી. દેવદર્શન, મૂર્તિપૂજા, જપ-તપ, નિયમ વ્રત, સામયિક, પ્રતિક્રમણ તથા ચૌવિહાર…સઘળા સિધ્ધાંતોને તેમણે ફગાવી દીધા. મતિભ્રષ્ટ થયેલા માણેકશા હવે સ્વેચ્છાચારી અને સ્વચ્છંદી બનીને રાત્રિભોજન પણ કરવા લાગ્યા હતા. આહારમાં પણ અનંતકાય અભક્ષ્ય પદાર્થોનું સેવન તેમના માટે સહજ થઈ પડ્યું. માણેકશા સારાસારની વિવેકબુધ્ધિ ગુમાવી ચૂક્યા હતા. તેમની વિચારશક્તિ હણાઈ ચૂકી હતી. પોતાના કૃત્યોનાં પરિણામોથી તે બેખબર થઈ ચૂક્યા હતા. લોક પરલોક, પાપ-પુણ્ય પુનર્જન્મ કર્મોના ફળ એ સધળી બાબતોમાં ન તો તેમને વિશ્વાસ હતો ન કોઈ રસ. ધર્મ અને શાસ્ત્રને સમજાવનારી પ્રજ્ઞા લુપ્ત થઈ હતી. આવા ધર્મ-વિમુખ, માર્ગ ભૂલેલા ગુમરાહ લોકોને અનુલક્ષીને સંસ્કૃતમાં સુંદર શ્લોક કહેવાયો છે…..

યસ્ય નાસ્તિ સ્વયં પ્રજ્ઞા શાસ્ત્રં તસ્ય કરોતિ કિમ ! લોચનાભ્યાં વિહિનસ્ય દર્પણં કિમ કરિષ્યતિ !!

અંધજન આયનામાં લાખ પોતાનું રૂપ નિહાળવા પ્રયાસ કરે તો પણ તે પોતાનું રૂપ નિહાળી શકે ખરો ? અંધ વ્યક્તિને બિચારો આયનો શી રીતે મદદ કરે ? તેવી જ રીતે પ્રજ્ઞાહીન વ્યક્તિનું કલ્યાણ શાસ્ત્રો શી રીતે કરી શકે ? લોંકાગચ્છના પ્રચારકો માટે માણેકશાની બદલાયેલી માનસિકતા આશીર્વાદ સાબિત થઈ. તેમના આનંદોલ્લાસનો પાર ન રહ્યો. સમાજની માનસિકતા રહી છે કે, અગ્રણી, વગદાર વ્યક્તિ જે વાતને અપનાવે, જે રાહ પર ચાલે તેનું આંખો મીંચીને સૌ અનુકરણ કરે છે. વ્યક્તિગત વિચારસરણીના અનુસરણનો અભાવ આપણા સમાજની પુરાણી નિર્બળતા છે. માણેકશાની બદલાયેલી ધાર્મિકવૃત્તિથી કેટલાય લોકો લોકાગચ્છના સિધ્ધાંતો અને વિચારધારા અપનાવવા લાગ્યા. કોઈપણ સંપ્રદાય યા ધર્મની તાકાત તેના અનુયાયીઓના સંખ્યાબળ પર પણ અવલંબે છે. ઉજ્જેન નગરીમાં હવે વિશુધ્ધ જૈન ધર્મ પર લોંકાગચ્છનો પ્રભાવ વધવા લાગ્યો અને તેના માટે જવાબદાર બન્યા હતા, માણેકશા શ્રેષ્ઠી.

અત્યાર સુધી  આ વેબસાઈટ ઉપર શ્રી માણિભદ્ર વીર દાદા – જીવન ઝરમર વિશેના લખાયેલા લેખો વાંચવા અહીં ક્લિક કરો.

શ્રી મણિભદ્ર વીર દાદા – જીવન ઝરમર : ભાગ-૪

[ પ્રસ્તુત લેખ પુસ્તક યક્ષાધિરાજ શ્રી મણિભદ્ર વીર (મગરવાડા) પુસ્તક માંથી સાભાર લખવામાં આવ્યો છે. પુસ્તકના મૂળ લેખક શ્રી રશ્મિકાંત જોષી છે અને પ્રકાશક યતિવર્ય શ્રી વિજયસોમજી મહારાજ-ગાદિપતિ, મગરવાડા છે.આ પુસ્તકમાની માહિતી વડગામ વેબસાઈટ ઉપર લખવાની પરવાનગી આપવા બદલ યતિવર્ય શ્રી વિજયસોમજી મહારાજ સાહેબનો આભારી છું. પુસ્તક માની બધી વિગતો એક સાથે લખવાનું શક્ય ન હોવાથી ક્રમશ: પુસ્તક માની માહિતી આ વેબસાઈટ ઉપર લખવામાં આવશે. આ અગાઉ  શ્રી માણિભદ્ર વીર દાદા – જીવન ઝરમર વિશેના ભાગ-૧, ભાગ-૨ , ભાગ -૩ આ વેબસાઈટ ઉપર લખવામાં આવ્યા છે. પુસ્તકમાંથી આ ચોથો ભાગ છે .  – નિતિન ]

 

વણિક પુત્રી જિનપ્રિયાનું ભણતર ભલે ઓછું હતું, પરંતુ ગણતરમાં કોઈ ઉણપ નહોતી, બુધ્ધિ, બળ, વ્યહવાર-પટુતા અને હિંમતથી તે જવાબદારીઓ વહન કરવા લાગી. માણેકના યથાયોગ્ય ઉછેરની તેણે વ્યવસ્થા ગોઠવી દીધી. વિશ્વાસુ મુનીમોની મદદથી તેણે પતિનો કારભાર સંભાળી લીધો. પ્રેમાળ પતિના આદર્શોને મૂર્તિમંત કરવાના કર્તવ્યપાલન સાથે જપ, તપ, આરાધના તથા પ્રભુદર્શનને પ્રાધાન્ય આપી, જિનપ્રિયાએ જીવનને ત્યાગ વૈરાગ્ય અને કર્તવ્યના રંગે રંગી નાખ્યું. આલિશાન ભવનમાં નિર્મિત સુંદર ગૃહમંદિરમાં બિરાજિત જિન પરમાત્માની પ્રતિમા તેના જીવનનું પ્રેરક બળ બની ગઈ.

‘મોરનાં ઇંડાને ચીતરવાં ન પડે’ એ ઉક્તિ પ્રમાણે બુધ્ધિશાળી પરિશ્રમી અને હોંશિયાર ધર્મપ્રિય શેઠનો પુત્ર માણેક ચપળ, ચતુર અને સમજદાર હતો. માતા જિનપ્રિયાની સ્નેહાળ છત્રછાયામાં તેની કેળવણી શરૂ થઈ. વ્યહવારિક જ્ઞાનની સાથે સાથે ઉપાશ્રયમાં બિરાજતા ગુરુ ભગવંતોની નિશ્રામાં રહી માણેક ધર્મજ્ઞાન અર્જિત કરવા લાગ્યો. તેની મૌલિક વિચારશક્તિ ખીલવા લાગી. ટૂંક સમયમાં જ માણેક વેપાર વાણિજ્ય વ્યવહાર તથા ધર્મ ઇત્યાદિથી સઘળી બાબતોમાં નિપુણ થઈ ગયો.

જિનપ્રિયા ખુશ હતી. તેની કર્તવ્યનિષ્ઠા ફળી હતી. તેનો પુત્ર માણેક હવે યુવાન થઈ કુશળતાથી વેપાર સંભાળવા લાગ્યો હતો. સાહસિક, બુધ્ધિશાળી અને વ્યહવાપટુ માણેકમાં ધર્મના સંસ્કાર ઉતર્યા હતા. આજ્ઞાંકિત માણેક પરમ માતૃભક્ત હતો. પ્રતિદિન પ્રાત: કાળે વહેલા ઉઠીને તે દેવદર્શન કરી ધર્મધ્યાન કરતો હતો. નિત્ય માતાનો ચરણસ્પર્શ કર્યા પછી જ તે પેઢીએ જતો. માતાનો પ્રત્યેક બોલ, પ્રત્યેક આજ્ઞાને આદેશ ગણી તેનું પાલન કરવું એ આદર્શ માણેકના જીવન સાથે વણાઈ ગયો હતો. પોતાના બુધ્ધિ, બળ, ચાતુર્ય અને આવડતથી તેણે વેપારવૃધ્ધિ કરી હતી. અઢળક ધનસંપત્તિ તેના પગમાં આળોટતી હતી. ઉજ્જેન નગરીના શ્રેષ્ઠીઓની પ્રથમ પંક્તિમાં તેની ગણના થવા લાગી હતી. યુવાન, સફળ, સમૃધ્ધ વેપારી માણેક હવે સર્વત્ર માણેકશા શ્રેષ્ઠી તરીકે માન સન્માન પામવા લાગ્યા. પોતાના પિતા શેઠ ધર્મપ્રિયથી પણ માણેકશા ધન ઐશ્વર્યને માન પ્રતિષ્ઠામાં ક્યાંય આગળ વધી ગયા. ધાર્મિક માતા અને સંસ્કારી પુત્રના જીવનમાં સુખની વસંત પાંગરી હતી.

પુત્રની અપ્રતિમ પ્રગતિ અને ચોમેર પ્રસરતી કીર્તિ નિહાળી જિનપ્રિયા મનોમન હરખાતી, ફુલી ન સમાતી. પોતાના પુરુષાર્થની ફલશ્રુતિ જોઈ તેનાં હૈયે અપાર શીતળતા વ્યાપી જતી. યુવાન આકર્ષક કમતા ધમાતા કુળદીપકને જોઈ જિનપ્રિયા ક્યારેક લાગણીવશ થઈ વિચારતી…’બસ, હવે તો આ સુંદર હવેલીમાં એક સદ્દગુણી સ્વરૂપવાન પુત્રવધૂનાં કુમ કુમ પગલાં થઈ જાય તો ધન્ય થઈ જાઉં…!’ અને જિનપ્રિયા એ પછી સંસ્કારી પુત્રવધૂના આગમનના શમણાંમાં ખોવાઈ જતી.

એક દિવસ સંધ્યા ઢળતાં માણેકશા ધરે આવ્યા, ત્યારે જિનપ્રિયા વિચારોમાં ખોવાઈ ઝરુખેથી દૂર પહાડી પાછળ અસ્ત થતા સૂરજને નિહાળતી ઊભી હતી. માણેકશા ચૂપચાપ માતાની પાસે પહોંચી ગય અને હળવેથી માતાના ખભા પર હાથ મૂકીને સ્નેહભર્યા સાદે બોલ્યા….

‘બા ! આમ અસ્ત પામતા સૂર્યને જોઈ શું વિચારો છો ?”

‘બેટા !’ પ્રત્યુતરમાં મમતાળુ માતા બોલી, ‘વિચારું છું….સમયનો કોઈ ભરોસો નથી…આ ડૂબતા સૂરજની જેમ હવે મારી પણ ઉંમર ઢળવા લાગી છે….ન જાણે ક્યારે આ જીવનદીપ બુઝાઈ જાય…!’

નિશ્વાસ નાખતી જિનપ્રિયાની સન્મુખ જઈ માણેકશાએ માતાના બને હાથ પોતાના હાથમાં લઈ ચૂમી લીધા, પછી, લાગણીથી બોલ્યા….‘આવી અશુભ વાત હવે ફરી ન કરતાં બા ! તમારા સ્નેહ-પ્રેમના સથવારે તો હું જીવી રહ્યો છું….તમારા વિના જીવનની કલ્પના માત્રથી હું કંપી ઊઠું છું. તમે નહીં હો તો એકલા જીવવું મારા માટે દુષ્કર થઈ પડશે….!’

‘એવુ નહી બોલ બેટા !’ કહેતા જિનપ્રિયાદેવીએ માણેકશાના મુખ પર હાથ રાખી દીધો.

થોડીવાર માતા અને પુત્ર એકબીજાની આંખોમાં જોતાં ગહન મૌનમાં ખોવાઈ ગયા. ત્યાર પછી સ્નેહથી માણેકશાનાં મસ્તક પર હાથ ફેરવતાં જિનપ્રિયાદેવી બોલ્યાં…

‘બેટા ! એક કામ કરીશ ?’

‘આજ્ઞા આપો બા….’

‘હવે તું પરણી જા….’

‘શું…..? શું કહ્યું બા….?”

‘માણેક તું બહેરો છે કે શું ? મે કહ્યું તું પરણી જા…એક સુંદર પરી જેવી વહુ લઈ આવ…!’

‘પરણી જાઉ? લગ્ન કરી લઉં? પણ આટલા જલ્દી ? આટલી ઉતાવળ શાને?

‘બેટા માણેક ! તારે ભલે ઉતાવળ ન હોય પરંતુ મારે તો છે…..! હવે તું જ્લ્દી લગ્ન માટે હા ભણી દે….’

‘પણ બા…!’

‘પણ બણ કંઈ નહીં,માણેક ! આ મારી આજ્ઞા છે, સમજ્યો ?’

થોડીવાર સુધી માણેકશા ગંભીરતાથી વિચારતા રહ્યા. પછી શરણાગતિના ભાવથી બોલ્યા…

‘ભલે બા…આપની ઇચ્છા મારા સારુ આજ્ઞા છે. આપનો આદેશ સર આંખો પર !’

‘હાશ ! બેટા, આજે તો મારા મન પરનો બોજ ઉતરી ગયો, ચાલ જલ્દી હાથ મોં ધોઈ લે. ચૌવિહારનો સમય થઈ ગયો છે.’

અને થોડીવારમાં જ બને જણ જમવા બેસી ગયાં.

શ્રીમંતાઈમ, સમૃધ્ધિ, સુયશ ને સંસ્કારોની સંપત્તિથી માણેકશા પરિવારની સમગ્ર માલવ પંથકમાં ખ્યાતિ હતી. શ્રેષ્ઠી માણેકશા લગ્ન કરવા તૈયાર થયા છે, એ સમાચાર સઘળે વાયુવેગે પ્રસરી ગયા. ઘણા શેઠ શાહુકારોએ સામે ચાલીને પોતાની દીકરીનું પાણિગ્રહણ કરવા કહેણ મોકલાવ્યાં. કુશળ ઝવેરીની જેમ જિનપ્રિયાદેવીએ વિવિધ કન્યાઓની પરખ શરૂ કરી. અંતમાં ધારાનગરીના શ્રેષ્ટી ભીમરાજની પુત્રી આનંદરતિ પર પસંદગીનો કળશ ઢોળાયો અને એક શુભ માંગલિક દિવસે……

વર્ષો પછી શેઠ ધર્મપ્રિયાનાં આલિશાન ભુવનમાં મંગલ શહનાઈના મધુર સૂર ગૂંજી ઊઠ્યા. શુકનવંતા ઢોલ ધ્રબુકી ઊઠ્યા. રંગરોગાન કરેલી હવેલીના દરવાજા લીલા તોરણો અને પુષ્પમાળાઓથી શોભી ઊઠ્યા. આંગણામાં સુંદર રંગોળીઓ પુરાઈ. દબદબાભેર માણેકશાનો વરઘોડો નીકળ્યો. ખૂબ જ હર્ષોલ્લાસભર્યા વાતાવરણમાં, અત્યંત ધામધૂમથી માણેકશાનાં લગ્ન આનંદરતિ સાથે થઈ ગયાં. નગરીના સધળા શ્રીમંત શ્રેષ્ટીવર્યોની સાથે સાથે ગરીબ લોકોએ પણ સુંદર સ્વાદિષ્ટ ભોજનનો આસ્વાદ માણી તૃપ્તિના ઓડકાર ખાધા.

શાંત હવેલીમાં પ્રાણસંચાર થયો હતો. આનંદરતિના આગમનથી વાતાવરણ પ્રાણવાન થયું હતું. હવેલીમાં ફરતી નવવધુન ઝાંઝરના ઝણકારથી અજબ સંગીત ઉત્પ્ન્ન થતું હતું. અપ્સરા જેવી આનંદરતિને પુત્રવધૂરૂપે પામી જિનપ્રિયા બેહદ ખુશ હતા. ભલભલા તપસ્વીઓને પણ ચલાયમાન કરી દે તેવું તેનું રૂપ હતું.

કામદેવની પ્રિયા રતિને પણ ભૂલાવી દે તેવા અનુપમ રૂપલાવણ્યની સામ્રાજ્ઞિઆનંદરતિ હતી. સુંદર હરણી જેવી નિર્દોષ ભોળી આંખો….લાંબા કાળા નિતંબ સુધી લહેરાતો કેશ કલાપ…ઢળતું વિશાળ તેજસ્વી લલાટ…ઉન્નત દેદીપ્યમાન કપોલ…પૂર્ણિમાના ચંદ્ર સમાન ગોળ મુખ પર ગુલાબની પાંખડી જેવા રતાશભર્યા ઓષ્ટ અને દાડમની કળી જેવી દંતાવલિ….અણિયાળું સપ્રમાણ નાક….હંસ સમાન ગ્રીવા….સપ્રમાણ અંગોપાંગને તામ્રવર્ણી કાયા…ફૂલડાં ઝરતું સ્મિત અને કોકિલ જેવો કર્ણપ્રિય મધુર કંઠ….ખરેખર આનંદરતિ નખશિખ સૌંદર્યની અપ્રતિમ અદ્વિતિય મૂર્તિ હતી. (ક્રમશ:)..

બાહ્યરૂપરંગની સાથે સાથે આનંદરતિનું આંતરિક સૌદર્ય પણ બેનમૂન હતું. આજ્ઞાંકિત અનુશાસનપ્રિય, પતિ પરાયણ, વિનયી, વિનમ્ર, સેવાભાવી, ધર્મપરાયણ, ચકોર, ચપળ, ચતુર ને બુધ્ધિશાળી આનંદરતિ આદર્શ સંસ્કારોની જીવંત પ્રતિમા હતી. થોડા જ સમયમાં પોતાની અસાધારણ પ્રતિભાના કારણે તે માણેકશાની પ્રાણપ્રિય હર્દય સ્વામિની બની રહી. જિનપ્રિયા પણ આનંદરતિના ગુણિયલ સ્વભાવથી ભારે પ્રભાવિત થયાં. આનંદરતિએ વાણીવર્તન તથા આચારવિચારથી સાસુમાનું દિલ જીતી લીધું. જિનપ્રિયા માટે તે પુત્રવધૂ મટીને સગી દીકરીથી પણ વિશેષ વહાલી બની ગઈ. આનંદ, સુખશાંતિને સંતોષથી હર્યાભર્યા પરિવારમાં સ્વર્ગના સુખોની અનુભૂતિ થતી હતી. (ક્રમશ:)

****

વરસાદ અપડેટ :-

વડગામ પંથકમાં મોસમનો કુલ વરસાદ તા.૧૩.૦૯.૨૦૧૪ સુધીમાં ૮૬૫ મી.મી (૩૪.૬ ઇંચ) નોંધાયો છે. આ વર્ષે ભાદરવાએ પોતાનું રોદ્ર રૂપ ધારણ કરતા પાછલા વર્ષનો રેકોર્ડ તોડ્યો છે. આ વર્ષે મોસમના સરેરાશ વરસાદ કરતા વધુ વરસાદ થતા પંથકના લોકો હાલ તો સંભવિત દુષ્કાળની આફતમાંથી ઉગરી ગયા છે.

 

શ્રી માણિભદ્ર વીર દાદા – જીવન ઝરમર – ભાગ- ૩

[ પ્રસ્તુત લેખ પુસ્તક યક્ષાધિરાજ શ્રી મણિભદ્ર વીર (મગરવાડા) પુસ્તક માંથી સાભાર લખવામાં આવ્યો છે. પુસ્તકના મૂળ લેખક શ્રી રશ્મિકાંત જોષી છે અને પ્રકાશક યતિવર્ય શ્રી વિજયસોમજી મહારાજ-ગાદિપતિ, મગરવાડા છે.આ પુસ્તકમાની માહિતી વડગામ વેબસાઈટ ઉપર લખવાની પરવાનગી આપવા બદલ યતિવર્ય શ્રી વિજયસોમજી મહારાજ સાહેબનો આભારી છું. પુસ્તક માની બધી વિગતો એક સાથે લખવાનું શક્ય ન હોવાથી ક્રમશ: પુસ્તક માની માહિતી આ વેબસાઈટ ઉપર લખવામાં આવશે. આ અગાઉ  શ્રી માણિભદ્ર વીર દાદા – જીવન ઝરમર વિશેના ભાગ-૧, ભાગ-૨ આ વેબસાઈટ ઉપર લખવામાં આવ્યા છે. પુસ્તકમાંથી આ ત્રીજો ભાગ છે .  – નિતિન ]

 

આવા સાહસિક કુનેહબાજ વેપારીઓમાં શેઠ ધર્મપ્રિયનું નામ જૈન શ્રેષ્ઠી તરીકે ગુંજતું હતું. વીશા ઓશવાળ જ્ઞાતિના શેઠ ધર્મપ્રિય મૂળ રાજસ્થાનમાં આવેલા પાલી નગરના રહેવાસી હતા. અન્ય વેપારીઓની જેમ તેઓ પણ વેપાર અર્થે અવંતીમાં આવી વસ્યા હતા. અપાર સંપત્તિ, દોમ દોમ સાહ્યબી તથા પુષ્કળ નામના ધરાવતા શેઠ ધર્મપ્રિયનું ભારે વર્ચસ્વ હતું. કરુણા, વિનય, વિવેક તથા સરળતાના શેઠ સ્વામી હતા. ભૌતિક સંપત્તિ તથા અપાર કીર્તિ ધરાવતા ધર્મપ્રિય શેઠ યથા નામ તથા ગુણ પ્રમાણે જૈન ધર્મના પાકા અનુયાયી હતા. ધર્મરાગી શેઠે પોતાના વિશાળ સમૃધ્ધ ભુવનમાં ગૃહમંદિર પણ બનાવ્યું હતું. પ્રભાતના ઓસબિંદુ જેવી ક્ષણભંગુરતા ધરાવતા જીવનથી સભાન હોવાથી શેઠ દેવપૂજા, ધર્મધ્યાન, આરાધના ઉપાસના તથા ગુરુભક્તિ કરીને આ લોકની સાથે સાથે પરાલોકની મૂડી પણ ગાંઠે કરતા હતા.

ગૃહશાંતિ માત્ર મંત્રોચાર સહિત હોમહવન કરવાથી જ પ્રાપ્ત થતી નથી. જેના ઘરમાં આજ્ઞાંકિત વિવેકી સંસ્કારી, સુશીલ, સેવાભાવી અને ધાર્મિક અર્ધાંગિની જીવનસાથી હોય તેના ધરમાં શાંતિ કાયમી નિવાસ કરે છે. અને ત્યાં લક્ષ્મીદેવી પણ અનાયાસે અવિરત કૃપા વરસાવતા રહે છે. જ્યાં સુલક્ષણા સ્ત્રી વસે છે, ત્યાં સુખ, શાંતિ અને આનંદની અહર્નિશ વર્ષા થતી રહે છે.

ધર્મપ્રિય શેઠ ભાગ્યશાળી હતા. પૂર્વભવના સંચિત પુણ્યકર્મોના પ્રતાપે તેમને ધર્મનિષ્ટ, સુંદર, સંસ્કારી ને શીલવાન પત્નિ પ્રાપ્ત થઈ હતી. શેઠાણીનું નામ હતું જિનપ્રિયા, નિરભિમાની, સંવેદનશીલ, દૂરંદેશીને મિતભાષી જિનપ્રિયાને જૈન ધર્મ પ્રત્યે અપાર અનુરાગ હતો. ધર્મ આરાધના તેના જીવનનો પ્રાણ હતી. પ્રત્યેક ધર્મકાર્યમાં પતિ પત્ની સદાય તત્પર રહેતાં હતાં. આનંદપ્રમોદ સાથે ધર્મ ધ્યાન કરતાં શેઠ-શેઠાણી સુખરૂપ જીવન ગુજારતાં હતાં. સંસારમાં ઇર્ષા જન્માવે તેવી અદ્વિતીય એ સારસ બેલડી હતી.

દિવસો મહિના અને વર્ષો વીતતાં પૂર્વ જન્મનાં પુણ્ય કર્મોનો ઉદય થતાં વિ.સં.૧૫૪૧ ના મહાસુદપાંચમ-વસંતપંચમીના શુભ દિવસે, શુભ ઘડી પળ અને મુહૂર્તમાં શેઠ શેઠાણીની જીવનવાટિકામાં ઉલ્લાસપૂર્ણ વસંતના પગરણ થયા હોય તેમ સુંદર સુકોમળ પુષ્પ સમાન એક શિશુનું આગમન થયું. અવતરિત થયેલો આત્મા અસામાન્ય કોટીનો હતો. ગીતામાં યોગેશ્વર શ્રીકૃષ્ણે કહ્યું છે, કે ઉન્નત કોટીનો આત્મા હમેંશા ધર્મપરાયણ, શ્રીમંત, સુખી, સંસ્કારીને સંતોષી પરિવારમાં જ દેહ ધારણ કરે છે. આ વાત નવઅવતરિત શિશુના આત્માને પણ જાણે લાગુ પડતી હોય તેવું અદ્દભુત તેનું રૂપ હતું.

વર્ષોની પ્રતીક્ષા પછી ઘરે પારણું બંધાયું હતું. શેઠ શેઠાણીના આનંદની કોઈ સીમા ન રહી. બાળકના જન્મ નિમિત્તે ભવ્ય મહોત્સવ યોજાયો. ગરીબોને અન્ન તથા વસ્ત્રનાં દાન અપાયાં, પક્ષીઓને ચણ નખાયું અને પશુઓને ઘાસ નિરાયું. નવજાત શિશુને સૌએ શુભાશિષને શુભકામના પાઠવી.

સમયાંતરે બાળક્નું નામ માણેક પાડવામાં આવ્યું. સુંદર શશી સમાન ગોળ મુખડું…કાળા ભમ્મર વાંકડિયા કેશ, વિશાળ આકર્ષક નેત્ર, નાજુક ગુલાબી ઓષ્ઠ તથા સપ્રમાણ અવયવો ધરાવતું બાળક અદ્દભુત રૂપ ને અપાર ક્રાંતિ ધરાવતું હતું. સૌના લાડકોડ સ્નેહ તથા સંભાળ પામતું બાળક ઉછરવા લાગ્યું. શિશુવસ્થા પૂર્ણ કરી માણેક શુક્લ પક્ષના ચંન્દ્રમાની જેમ વિકસવા લાગ્યો. રત્ન સમાન તેજસ્વી માણેકના રંગરૂપ, સૌંદર્ય તથા ગુણોમાં નિખાર આવવા લાગ્યો. પરિવારના ધાર્મિક સંસ્કારો પામતો માણેક મોટો થવા લાગ્યો. ધર્મપ્રિય શેઠનો પરિવાર સુખ સાગરમાં હિલોળા લેતો હતો.

‘ચક્રવત પરિવર્તન્તે સુખાનિ ચ દુ:ખાનિ ચ…’ સંસારમા સુખ:દુખનું ચક્ર ચાલ્યા જ કરે છે.

રાત પછી દિવસ, તડકા પછી છાંયડો, આનંદ પછી શોક જગતનો અચળ ક્રમ છે. કાળના ગર્ભમાં શું છુપાયું છે, તે તો મહા સમર્થ રાજા રામ પણ જાણી શક્યા નહોતા! એટલે જ કહેવાય છે- “ન જાણ્યું જાનકીનાથે સવારે શું થવાનું છે?” બાલ્યાવસ્થામાં નચિંત ભાવે ક્રીડા કરતા બેફિકર બાળક માણેકના માથે એક દિવસ આભ તૂટી પડ્યું. તેની છત્રછાયા છિનવાએ ગઈ. શાંત સુખી સંસાર સાગરમાં કાળનું પ્રચંડ વાવાઝોડું ફૂકાતાં માણેકની જીવન નૌકાનો આધારસ્થંભ ધારાશયી થઈ ગયો. શેઠ ધર્મપ્રિય દેવલોક પામ્યા. તેજસ્વી સૂર્ય સમાન ચમકતા માણેકના જીવનમાં વિષાદના વાદળ ઘેરાયાં. તેનું ભાવિ નિસ્તેજ થઈ ગયું. અકાળે જ અકલ્પનીય રીતે જિનપ્રિયાનું સૌભાગ્ય નંદવાતાં તે દુ:ખના દરિયામાં ડૂબી ગઈ. શેઠાણીનું જીવન નિષ્પ્રાણ પાનખર જેવું થઈ ગયું.

ધર્મપ્રિય શેઠનો માળો પીંખાઈ ગયો. સુખી પરિવાર પર શોક, સંતાપ, ગ્લાનિ ને વિષાદની કાલિમાનું સામ્રાજય છવાઈ ગયું. આઘાત અને પીડાથી જિનપ્રિયા કિંકર્તવ્યમૂઢ થઈ ગઈ. દિવસો વીતતા ધર્મનિષ્ટ, ધૈર્યશીલ જિનપ્રિયાની વિવેકબુધ્ધિ જાગૃત થતાં તેની કર્તવ્ય ભાવના સચેત થઈ. જિનપ્રિયાને ગુરુ ભગવંતોની બોધપ્રદ વાતો યાદ આવી….

“નામ તેનો નાશ છે જ. પ્રાણી માત્ર માટે મૃત્યુ અફર છે. સુનિશ્ચિત છે. પરંતુ જીવન એક સત્ય અને વાસ્તવિક્તા છે….જગતમાં પરમાત્મ-ભક્તિ જ શ્રેષ્ઠ છે…..મૃતાત્મા પાછળ શોક મનાવવાથી, આસું સારવાથી તે કદાપિ પાછા ફરતા નથી….મૃત્યુ સનાતન સત્ય છે….જીવનમાં ભાવનાઓથી અધિક મહત્વપૂર્ણ કર્તવ્યનિષ્ઠા છે…. “જિનપ્રિયાનું મન શાંત થવા લાગ્યું. સ્વસ્થ ચિત્તે વિચાર કરતી જિનપ્રિયા પુત્ર માણેકના જીવન ઘડતર તથા પતિના વેપારની જવાબદારી સંભાળવા સજ્જ થઈ ગઈ.  [ક્રમશ:]

શ્રી માણિભદ્ર વીર દાદા – જીવન ઝરમર – ભાગ- ૨

[ પ્રસ્તુત લેખ પુસ્તક યક્ષાધિરાજ શ્રી મણિભદ્ર વીર (મગરવાડા) પુસ્તક માંથી સાભાર લખવામાં આવ્યો છે. પુસ્તકના મૂળ લેખક શ્રી રશ્મિકાંત જોષી છે અને પ્રકાશક યતિવર્ય શ્રી વિજયસોમજી મહારાજ-ગાદિપતિ, મગરવાડા છે.આ પુસ્તકમાની માહિતી વડગામ વેબસાઈટ ઉપર લખવાની પરવાનગી આપવા બદલ યતિવર્ય શ્રી વિજયસોમજી મહારાજ સાહેબનો આભારી છું. પુસ્તક માની બધી વિગતો એક સાથે લખવાનું શક્ય ન હોવાથી ક્રમશ: પુસ્તક માની માહિતી આ વેબસાઈટ ઉપર લખવામાં આવશે. પુસ્તકમાંથી આ બીજો ભાગ છે . પ્રથમ ભાગ વાંચવા અહીં ક્લીક કરો. – તંત્રી ]

 

શ્રી મણિભદ્ર દાદા શું માત્ર કોઈ એક જ્ઞાતિ કે કોઈ એક ધર્મના જ કલ્યાણકર્તા છે ? નહીં, વીરદાદાની અપાર કૃપા હર કોઈ પર વરસતી રહે છે. ઓશવાલ જૈનોના દાદા કુળદેવતા ગણાય છે, તેમ છતાં હિંદુઓ, મુસ્લિમો તથા સઘળી જાતિના લોકો પર તેમની અમીદ્રષ્ટિ અવિરત અમૃત વરસાવતી રહે છે. દાદા તો દયાના સાગર, ભાવનાના ભૂખ્યા છે. શુધ્ધ અંત:કરણ અને સાચી શ્રધ્ધાથી દાદાનું સ્મરણ કરી, તેમના શરણે જનાર પ્રત્યેક આસ્થાળુનો બેડો પાર થયા સિવાય રહેતો નથી. દાદાના નામની માનતા, બાધા કે આખડી રાખનાર ભક્તની મનોકામના વીરદાદા અવશ્યમેવ પરિપૂર્ણ કરે છે.

ઉત્તર ગુજરાતની અંબાજી નગરીમાં જગદ્દજનની મા અંબિકાનાં બેસણાં છે. જગતભરમાં જગદંબાનું નામ રોશન છે. વળી મહુડીમાં ચમત્કારિક દેવ ઘંટાકર્ણ મહાવીરજીનું તેર્થસ્થાન આવેલું છે. બનાસકાંઠા જિલ્લાનું પાટનગર પાલનપુર અકબર બાદશાહને  પ્રતિબોધિત કરનાર પ્રભાવશાળી શ્રી હીરવિજયસૂરીશ્વરજી મ.સા.ની જન્મભૂમિ હોવાનું ગૌરવ ધરાવે છે. તાજેતરમાં જ સન ૨૦૦૬માં ગુજરાત સરકાર દ્વારા ઉજવાયેલા પ્રવાસન વર્ષમાં પર્યટક સ્થળ તરીકે પસંદગી પામેલ શ્રી મગરવાડા તીર્થનો મહિમા અનેરો છે. બનાસકાંઠા જિલ્લાના વડગામ તાલુકામાં આવેલા મગરવાડા ગામની ભાગોળે ભવ્ય સંકુલમાં આસીન થયેલા શ્રી મણિભદ્ર વીર દાદા પોતાના ભક્તો થકી વિશ્વપ્રસિધ્ધ છે. પૂજ્ય દાદાની ખ્યાતિ અને નામના અત્ર તત્ર સર્વત્ર વ્યાપેલી છે.

સમગ્ર ભારતમાં શ્રી મણિભદ્ર વીરદાદાના સ્થાનકો, બેસણાં તથા મંદિરો હજારોથી અધિક છે. દિન પ્રતિદિન તેમનો મહિમા વધતો જ જાય છે. તેમ છતાં આ સઘળાં સ્થાનોમાં શ્રી મગરવાડા તીર્થનો મહિમા સવિશેષ છે. શ્રી મણિભદ્ર વીર દાદાનું આ મૂળ પ્રાગટ્ય સ્થાન છે. અંતિમ પાંચસોથી અધિક વર્ષોથી દાદા લોકપ્રિયતાના ચરમ શિખરે બિરાજમાન છે.દાદાની અપાર લોક ખ્યાતિનો અંદાજ તો મગરવાડા તીર્થમાં પ્રત્યેક મહિનાની શુકલ પક્ષની પાંચમે ભરાતા મેળામાં ઊમટતા વિશાળ માનવ મહેરામણ પરથી જ આવી શકે. અહીયાં પ્રત્યેક સુદ પાંચમે આસપાસના વિવિધ વિસ્તારનાં ગામો તેમજ અમદાવાદ, વડોદરા, સુરત, મુંબઈ, ચેન્નાઈ જેવા દૂરના શહેરોમાંથી ભક્તિભાવથી આવતા લગભગ પચ્ચીસથી ત્રીસ હજાર જેટલા જૈન-જૈનેતર ભક્તો દાદાના દરબારમાં આવી દર્શન, પૂજા, અર્ચના કરી, પ્રસાદ ચઢાવી કૃતાર્થ થાય છે. પ્રત્યેક પાંચમે યોજાતા હવનના દર્શન કરે છે. પૂર્ણ શ્રધ્ધાથી આવતા ભક્તજનો અહીં શાંતિ જાળવી જે રીતે આસ્થાથી દર્શન કરે છે, એ દ્રશ્ય અકલ્પ્ય છે. આટલી વિશાળ જનમેદની ઉમટવા છતાં અહીં ક્યાંય કોઈ અવ્યવસ્થા, ઘોંઘાટ, ધક્કામુક્કી કે મારામારી જેવા કોઈ પણ પ્રકારના અનિચ્છનીય બનાવ બનતા નથી. આવો છે મણિભદ્ર વીરદાદાનો જબરજસ્ત પ્રભાવ !

વીર વિક્રમની સોળમી શતાબ્દીમાં મગરવાડા પંથકમાં તત્કાલીન પ્રભાવશાળી સિધ્ધાત્મા આચાર્યશ્રી હેમવિમલ સૂરીશ્વરજી મ.સા. ના વરદ્દ હસ્તે રાયણનાં વૃક્ષ તળે પિંડ સ્વરૂપે સ્થાપના થયા પછી સદાય જાગૃત એવા શ્રી મણિભદ્ર વીર દાદાની અવિરત કૃપા સઘળા આસ્થાળુઓ પર વરસી રહી છે. શુકલ પક્ષની પાંચમ, આઠમ તથા ચૌદશ જેવી તિથિઓ તથા રવિવાર, મંગળવાર અને ગુરુવાર જેવા દિવસોએ  અહીં વિવિધ જાતિના લોકો, સંઘો, મંડળીઓ તથા પરિવારજનો આવીને દાદાની ભાવથી ભક્તિ કરે છે, દર્શન કરે છે. ઉત્તર ગુજરાતની ઘણી જ્ઞાતિઓના લોકો અહીં વિવિધ પ્રકારની માનતા કરે છે. મોદી, કોઠારી, ભણશાલી, શાહ, પરીખ, ધાણધાર સમાજ તથા નાઈ જેવી જ્ઞાતિ વર્ણના લોકો વર્ષોથી, પેઢીઓથી કંદોરાની માનતા કરે છે. કેટલીક જ્ઞાતિઓમાં તો કંદોરાની બાધા પૂરી ન થઈ હોય, તો એવી વ્યક્તિઓ કમરે પટ્ટો પહેરી શક્તી નથી, લગ્ન પણ કરી શક્તી નથી, ચૌધરી જાતીના લોકો બાબરીની વિધિ કરવા મગરવાડા તીર્થ પર આવે છે. મગરવાડા ગામની બધી જ્ઞાતિઓ વિવાહ પ્રસંગે આશીર્વાદ લેવા અને લગ્ન પછી પગે લાવવા અહીં આવે છે. એ જ પ્રમાણે કેટલીક જ્ઞાતિઓ લગ્ન બંધને બંધાતા છેડા-છેડી છોડવા પણ અહીં આવે છે.

અહીં માણિભદ્ર દાદાનો એવો જબરદસ્ત પ્રભાવ પ્રવર્તે છે કે મુસ્લિમ સહિત કોઈપણ જ્ઞાતિની જાન જો મગરવાડાની સીમમાંથી પસાર થાય, તો તેને વિશિષ્ટ થાળી તૈયાર કરી દાદાને નૈવેધ રૂપે ચઢાવવી પડે છે. આમાં ચૂંક કરનાર પર વિધ્ન આવે છે.

આ ઉપરાંત ઉત્તર ગુજરાતમાં વસતા ધરતીપુત્રો-ખેડૂતો પણ અપાર શ્રધ્ધાથી આસો સુદ પાંચમના દિવસે પોતાના પરિવાર, વ્યવસાય તથા ઢોરઢાંખરના ક્ષેમકુશળ તથા કલ્યાણ માટે ઘી ચઢાવવા અચૂક અહીં આવે છે. આ સઘળી હકીકતો વીર દાદાની જૈન જૈનેતર લોકો પર વિશેષ કૃપા તથા વ્યાપક પ્રભાવની પરિચાયક છે.

સુખ…..દુ:ખ…પુન: સુખ….આસ્તિક્તા….નાસ્તિકતા….પુન: આસ્તિકતા…ધર્મ….નિષ્ટા…આદર્શ ગુરુભક્તિ….અદ્વિતીય તીર્થ મહાત્મ્ય…દ્રઢ સંકલ્પ…કઠોર વ્રતપાલન અપાર શ્રધ્ધા ધૈર્ય અને શુભ ભાવો સાથે તીવ્ર ધ્યાનસહ દેહત્યાગ અને અદ્વિતીય ફલશ્રુતિ…મેધધનુષ્યના મનોરમ્ય રંગો જેવી વિવિધતાનાં દર્શન પૂજ્ય દાદાના જીવનમાં થાય છે.

વર્તમાનમાં ગુજરાતના પાડોશી રાજ્ય મધ્યપ્રદેશમાં આવેલી ક્ષિપ્રા નદીના કિનારે ઐતિહાસિક ઉજ્જેન નગર વસેલું છે. પ્રાચીન કાળમાં પણ ઉજ્જૈન તરીકે ઓળખાતી આ નગરીએ સમયની અનેક લીલી-સૂકી નિહાળી છે. કયારેક આ નગરીમાં સનાતન જૈન તથા બૌધ્ધ ધર્મના ઘણા સાધુ ભગવંતો તથા તેમના અનુયાયીઓ વસતા હતા. વિધા, કલા, ધર્મ, સંસ્કૃતિ તથા ઉત્તમ શાસન વ્યવસ્થા માટે ઉજેણી નગરી સુવિખ્યાત હતી. આજ નગરીમાં ક્યારેક અજ્ઞાતવાસમાં રહીને પ્રાયશ્વિત કરતા શ્રી સિધ્ધસેન દિવાકર જેવા સામર્થ્યશીલ આચાર્ય ભગવંતે શિવાલયમાં પધારી, કલ્યાણકારી સ્ત્રોતની રચના કરીને પરમાત્મા શ્રી અવંતી પાશ્વનાથ સ્વામીજીની ભૂગર્ભ સ્થિતિ પ્રતિમા પ્રગટાવી જૈન ધર્મની ભારે પ્રભાવના કરી હતી. આ મહાન ધરા પર ક્યારેક મહાપરાક્રમી, પરદુ:ખભંજક ન્યાયપ્રિય વીર વિક્રમાદિત્ય રાજા શાસન કરતા હતા. વિદ્યા તથા કલાના ઉપાસક રાજા ભોજ પણ અહીં શાસન કરી અવંતી નરેશ તરીકે વિખ્યાત થયા હતા. મહાન કવિ કાલીદાસ પણ આ જ વસુંધરાના અણમોલ રત્ન હતા.

ધર્મ, કલા તથા સંસ્કૃતિનો અમૂલ્ય વારસો ધરાવતી અવંતી (ઉજ્જૈન) નગરીનું વેપાર વાણિજ્ય ક્ષેત્રે પોતાનું આગવું નામ અને અનોખી ઓળખ હતી. આવી સુંદર નગરીમાં વિક્રમની સોળમી શતાબ્દીમાં ભારતવર્ષના વિવિધ રાજ્યો તથા નગરોના સાહસિક બુધ્ધિશાળી વેપારીઓ વસવાટ કરી વેપાર ઉદ્યોગ કરતા હતા. સમુધ્ધિની અહીં છોળો ઉડતી હતી. (ક્રમશ:)

ભાગ -૧ 

શ્રી માણિભદ્ર વીર દાદા : જીવન ઝરમર – ૧

[ પ્રસ્તુત લેખ પુસ્તક યક્ષાધિરાજ શ્રી મણિભદ્ર વીર (મગરવાડા) પુસ્તક માંથી સાભાર લખવામાં આવ્યો છે. પુસ્તકના મૂળ લેખક શ્રી રશ્મિકાંત જોષી છે અને પ્રકાશક યતિવર્ય શ્રી વિજયસોમજી મહારાજ-ગાદિપતિ, મગરવાડા છે.આ પુસ્તકમાની માહિતી વડગામ વેબસાઈટ ઉપર લખવાની પરવાનગી આપવા બદલ યતિવર્ય શ્રી વિજયસોમજી મહારાજ સાહેબનો આભારી છું. પુસ્તક માની બધી વિગતો એક સાથે લખવાનું શક્ય ન હોવાથી ક્રમશ: પુસ્તક માની માહિતી આ વેબસાઈટ ઉપર લખવામાં આવશે. – તંત્રી ]

 

શ્રી માણિભદ્ર વીર ‘દાદા’ !

હા, દાદા !

’દાદા’ શબ્દ મમતા, વાત્સલ્ય, હુંફ અને ભરપૂર પ્રેમના પર્યાય તરીકે વપરાય છે. સામાજિક સંબધોમાં નાની-મોટી કોઈ તકલીફમાં બાળકો દાદાના ખોળામાં ભરાય છે. આ બધી દુન્વયી તકલીફો છે, ઐહિક મુશ્કેલીઓ છે. જેમાં દાદા (પિતાના પિતા)નું શરણું કાંઈક લેખે લાગે છે, પણ કર્મજન્ય તકલીફોનું શું? આધિ-વ્યાધિ-ઉપાધિમાં ક્યાં જવું? ઐહામુષ્મિક(આ લોક અને પરલોક સબંધી)મેશ્કેલીઓમાં કોનું શરણ શોધવું? અને અધિદૈવિક અને આધિભૌતિક ઉપાધીઓમાં કોને શરણે જવું? આ બધી મુશ્કેલીઓમાં શરણું તો દાદાનું જ લેવું પડશે. પણ દાદા એટલે માણિભદ્ર વીર દાદા.

મગરવાડા સ્થિત આ માણિભદ્ર વીર દાદા આજુબાજુનાં પંથકમાં હજારો લોકો માટે એક માત્ર આશ્રયસ્થાન છે. શ્રધ્ધાપૂર્વક એમને શરણે જનાર ત્રિવિધ જ નહિ, અનેકવિધ ઉપાધિઓથી મુકત થાય છે. અહીં આપણે માણિભદ્ર વીર દાદાની ઐતિહાસિક પૃષ્ઠભૂમિ અને મગરવાડા તીર્થની ભૌગોલિક સ્થિતિ વિષે વાત કરવી છે.

અઢી હજારથી અધિક વર્ષો પૂર્વે પરમાત્મા શ્રી મહાવીર સ્વામીજી દ્વારા જિનશાસનની પાવક જ્યોતને પુન:પ્રજવલિત કરવામાં આવી. ત્યાર પછી જૈન ધર્મની અવિરત ઉન્નતિ થતી રહી છે, તેમ છતાં, સમયે સમયે અન્ય ધર્મોના ધર્માચાર્યો તથા અનુયાયીઓએ જૈન ધર્મને હાનિ પહોંચાડી તેનું ઉન્મૂલન કરવા પ્રયાસ કર્યા, ત્યારે વજ્રસ્વામીજી, મલ્લવાદીજી, સિધ્ધસેન દિવાકર, કાલિકાચાર્ય તથા માનતુંગ સૂરિજી જેવા સિધ્ધ લબ્ધિધારી આચાર્ય ભગવંતોએ શાસનરક્ષક દેવી દેવતાઓની આરાધના કરી, તેમની અનન્ય સહાયથી પરધર્મીઓને પરાસ્ત કર્યા અને જૈન ધર્મની રક્ષા કરીને મહાન પ્રભાવના કરી છે. આ ઉપરાંત, મહામારી, મરકી, અનાવૃષ્ટિ તથા અતિવૃષ્ટિ ધરતીકંપ જેવા પ્રાકૃતિક પ્રકોપ, રાજકીય પ્રકોપ તથા ધાર્મિક ઝનૂની યવનોના આક્રમણ કાળમાં જ્યારે જીવન દુષ્કર થયું, મૂર્તિપૂજા જપ તપ તથા આરાધના મેશ્કેલ બન્યાં, ત્યારે એવી સંકટની ઘડીઓમાં મહાતપસ્વી, સિધ્ધાચાર્યો તથા મુનિ ભગવંતોએ જૈન ધર્મના દેવી દેવતાઓની આરધના ઉપાસના કરી તેમની કૃપાથી કષ્ટનિવારણ કર્યુ હતું. જૈન ધર્મ તથા તેના અનુયાયીઓની રક્ષા તથા ઉન્નતિનો યશ જિનશાસનના જાગૃત પ્રભાવી અધિષ્ઠાયક દેવી દેવતાઓને ફાળે જાય છે.

પરમાત્મા શ્રી આદિનાથ સ્વામીજીના કાળથી પરમાત્મા શ્રી મહાવીર સ્વામીજીના સમય સુધી થયેલ ચોવીસ તીર્થકરોમાં પ્રત્યેક પરમાત્મા તીર્થકર સાથે વિશિષ્ઠ શક્તિ સામર્થ્ય ધરાવતા દેવી દેવતાઓ પ્રભુની સેવામાં સદાય સમર્પિત રહી શાસનરક્ષા કરતા આવ્યા છે. આ સઘળા પ્રભાવશાળી, જાગૃત જિનશાસન સમર્પિત દેવી દેવતાઓમાં શ્રી ચક્રેશ્વરી દેવી, પ્દ્માવતી દેવી, લક્ષ્મીદેવી, સરસ્વતીદેવી, અંબિકાદેવી, મહાકાળી, જોગણી માતાઓ, શ્રી ધરણેન્દ્ર, શકેન્દ્ર જેવા ચોસઠ ઇન્દ્રો તથા કાળભૈરવ, બટુકભૈરવ, ઘંટાકર્ણ મહાવીર તથા શ્રી મણિભદ્ર વીરદાદા ઇત્યાદિનો સમાવેશ થાય છે. આવા સધળા અધિષ્ઠાયક દેવી-દેવતાઓની પરમ કૃપા તથા અગણિત ઉપકારોથી જિનશાસન પૂર્ણ તેજસ્વી દિવ્ય દિવાકરને જેમ દેદીપ્યમાન થઈ રહ્યું છે.

શાસનના સંરક્ષક તથા ભક્તોની મનોકામના પરિપૂર્ણ કરનારા આ સઘળા સામર્થ્યશીલ દેવી-દેવતાઓ વંદનીય અને પૂજનીય છે.

વર્તમાન જિનશાસનન તપાગચ્છની ધવલ કીર્તિ ચોમેર વ્યાપ્ત છે. ભારે આદર અને સન્માનથી સર્વત્ર તેનું નામ લેવાય છે. જો કે ભારતમાં મોગલકાળ દરમ્યાન જૈન ધર્મમાં શિથિલાચાર, વાદવિવાદ તથા કુસંપે માઝા મૂકી હતી. માર્ગ ભૂલેલા, મતિભ્રષ્ટ કેટલાક શિથિલાચારી સાધુઓ શુધ્ધ જૈન ધર્મના સાધુ ભગવંતોના પ્રાણ હણવા પ્રયાસ કરતા હતા. ધર્મના એવા અંધકારપૂર્ણ અગ્નીપરીક્ષાના કાળમાં સિધ્ધાત્મા શ્રી હેમવિમલસૂરિજી તથા શ્રી આનંદવિમલ સૂરિજી મહારાજે પ્રખર પુરુષાર્થ કર્યો. તપ આરાધના કરી તેમણે સામર્થ્યશીલ એવમ પ્રભાવશાળી દેવને જાગૃત કરી તેમને તપાગચ્છના અધિષ્ઠાયક દેવતા તરીકે પ્રસ્થાપિત કરી ધર્મારક્ષા કરી. આજે પાંચ પાંચ શતાબ્ધીઓથી એ પરમ ઉપકારી દેવ જિનશાસન તથા તેના અનુયાયીઓનું કલ્યાણ કરતા આવ્યા છે. વર્તમાન તપાગચ્છની રક્ષા,ઉન્નતિ તથા સંવર્ધનનો યશ અધિષ્ઠાયક દેવ યક્ષાધિરાજ શ્રી મણિભદ્ર વીર દાદાને ફાળે જાય છે. આજે જૈન જૈનેતરોમાં ‘મગરવાડિયા વીર’ તરીકે ઓળખાતા શ્રી મણિભદ્ર વીર વ્યંતર નિકાયના છઠ્ઠા ઇન્દ્ર મહારાજા ગણાય છે. મગરવાડા તીર્થની આ જ પાવન ધરા પર સદીઓ પૂર્વે વીર દાદા પ્રગટ થયા હતા.

ધર્મ, અર્થ, કામ અને મોક્ષના પુરુષાર્થમાં ભાવિકોને સહાયભૂત થતા, જૈન જૈનેતેર ભક્તોને પરચા પૂરતા વીરદાદા તેમનાં અકલ્પનીય પ્રભાવના કારણે વિશ્વવિખ્યાત છે.

અવસપિર્ણી કાળ (કળિયુગ)માં ભૌતિક વિકાસના કારણે માનવીના જીવનમાં સુખ સગવડો, સુવિધા તથા ભોગવિલાસનો અતિરેક થયો છે. તો બીજી બાજુ આધુનિક સંશોધનોના કારણે જૈવિક શસ્ત્રો, પરમાણુ શસ્ત્રોનો અતિરેક, આંતકવાદ, ત્રાસવાદ, ખૂનામરકી, લૂંટફાટ, સત્તાલાલસા જેવી વિકરાળ સમસ્યાઓથી માનવજીવન અશાંત,દુ:ખી અને ભયગ્રસ્ત થયું છે. વૈજ્ઞ્યાનિક વિચારસરણીના અતિરેકથી આજના મનુષ્યની આસ્તિક્તા પણ બોદી,પોલી ને પાંગળી થઈ ગઈ છે. દેવદર્શન, પૂજાપાઠ, ધાર્મિક ક્રિયાકલાપ, ગુરુભક્તિ તથા વૈયાવચ્ચ વિષયક માનવી યંત્રવત અને સંશયી થઈ ગયો છે. પ્રત્યેક વાતમાં પ્રમાણ અને સાબિતી માગતા મનુષ્યની શ્રધ્ધા અને આસ્થા નિષ્પ્રાણ થઈ ગઈ છે. પરિણામે તે આધિ, વ્યાધિ ને ઉપાધિથી પીડિત છે.

હિમાલય, માઉન્ટ આબુ તથા ગિરનાર જેવા પવિત્ર અને જાગૃત સ્થાનો પર આજે પણ સિધ્ધાત્માઓ વસે છે. ભારતમાં અસંખ્ય દેવી-દેવતાઓનાં જાગૃત મંદિરો છે. જ્યાં ચમત્કાર ઘટે છે. ભાવ, શ્રધ્ધા અને સમર્પણના ત્રિવેણી સંગમમાં ડૂબકી લગાવનારા ભક્તોને અન્ય ચમત્કારિક સ્થાનોની જેમ શ્રી મગરવાડા તીર્થમાં પણ યક્ષધિરાજ શ્રી મણિભદ્ર વીર દાદાના પરચા મળે છે. જૈન જૈનેતરોની મનોકામનાઓ પરિપૂર્ણ કરનારા, કરુણાસાગર દાદા અહીંયા પ્રત્યક્ષ પ્રભાવી છે. વર્તમાનમાં પણ વીરદાદાના વિવિધ સચોટ મંત્રો, સ્તુતિ, પ્રાર્થના અને વિધિવિધાનથી આરાધના ઉપાસના કરનારા આચાર્ય ભગવંતો, સનિષ્ઠ શ્રાવકો તથા શ્રધ્ધાળુ ભક્તોને શ્રી મણિભદ્ર વીર દાદા તેમની શ્રધ્ધાનુસાર દર્શન, આશીર્વાદ, સ્વપન સંકેત તથા ચમક્તાર આપી અચૂક સહાયતા કરે છે. (ક્રમશ:)