વડગામ તાલુકાના જળસ્ત્રોતો ….

[ વડગામ તાલુકાના જળસ્ત્રોતો બાબત વડગામ.કોમ વેબસાઈટ ઉપર માહિતી એકત્ર કરવાનું ચાલુ છે …જેમ જેમ માહિતી ઉપલબ્ધ થઈ રહી છે તેમ તેમ આ પેજ ઉપર અપડેટ કરવામાં આવી રહી છે આપની પાસે પણ વડગામ તાલુકાના જળસ્ત્રોતો બાબત કોઈ વિશેષ માહિતી કે ફોટોગ્રાફ્સ ઉપલબ્ધ હોય તો વડગામ.કોમ ને મોકલી આપવા વિનતી છે …આ પેજ સતત અપડેટ થઈ રહ્યું છે ….આપ વડગામ.કોમ ને માહિતી ઈમેલ : myvadgam@gmail.com અથવા 9429407732 ઉપર વોટસએપ કરી શકો છો  ]

 

પાણીને લગતું કોઈ પણ અર્થપૂર્ણ અન્વેષણ અથવા સંશોધન વડગામ તાલુકા માટે અત્યંત ઉપયોગી અને લાભદાયી પુરવાર થઈ શકે છે. આવું સંશોધન પાયાનું હોય, વ્યહવારુ હોય કે પછી રોજીંદી બાબતોને લાગતું હોય, તો પણ તે લાભદાયી છે; કારણ કે આપણું મુખત્વે કૃષિપ્રધાન અર્થતંત્ર મહદઅંશે પાણી પર નિર્ભર છે. પાણી સબંધી પાયાના સંશોધન થકી આપણે પાક-પાણી-જમીન-હવામાનની જે સમગ્ર વ્યવસ્થા છે તેને વધુ સારી રીતે સમજી શકીએ. એનાથી આપણને નવા વિચારો અને નવી કાર્યયોજનાઓ સૂઝી આવશે. જેની મદદથી આપણે હાલની મર્યાદાઓમા રહીને પણ વધુ પ્રમાણમા માહિતી એકત્ર કરી શકીશું. પાયાની માહિતી થકી આપણને પાણી ની સમસ્યાને દૂર કરવાની રજૂઆત આર્થે બળ મળશે એનો લાભ તરત જ ન મળે એવું પણ બને.

આજના યુગમાં હાઈડ્રોલિક્સ અને સોઈલ મિકેનિકસ જેવી આધુનિક અભ્યાસ ની વ્યવહારૂ વિદ્યાશાખાઓ છે, એમાં પાયાનું સંશોધન અને તેમનો અભ્યાસ ખૂબ મહત્વના બનતા જાય છે. આ ક્ષેત્રમા આપણે હજુ લાંબી મજલ કાપવાની છે.. સમગ્ર વ્યવસ્થાની પાયાની બાબતોની વધુ સારી સમજણ અને સારી ઈજનેરી વિદ્યા થકી આપણે જરૂરી જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરી શકીએ. જે જ્ઞાન આપણે પ્રાપ્ત કરીએ એનો વ્યવહારમ અમલ કેવી રીતે કરવો એ દિશામાં આપણી મુખ્ય ચિંતા વ્યહવારૂ સમસ્યાનો ઉકેલ કેવી રીતે લાવવો તે વિશે છે.

વડગામ તાલુકો ૧૧૦ ગામોનો બનેલો વિશાળ ક્ષેત્રફળ ધરાવતો તાલુકો છે પણ સિચાઈ ની સગવડ નથી. મોકેશ્વર ડેમ વડગામ તાલુકામાં આવેલ હોવા છતાં તેના પાણી ની સિચાઈ નો લાભ ખેરાલુ, સિધ્ધપુર અને પાટણ તાલુકાના ગામોને મળે છે વડગામ તાલુંકાને પુરતો લાભ મળતો નથી. તળાવોનો પ્રકારો તેની ભેજ સંગ્રહ કરવાની લક્ષ ણીક્તાઓ, અમલમાં હોય એવી સિંચાઇ અને એમાં સુધારાવધારાની ગુંજાશ, આંતરિક જળ વ્યહવાર વગેરે જરૂરી માહિતી એકત્ર કરવાનું અને તે માટેની યોગ્ય પધ્ધતિ વિકસાવવાનું અત્યારથી શરૂ કરી દેવું એ ડહાપણભર્યું લેખાશે. આવનારા વર્ષો માં તાલુકાની વસ્તી કેટલી હશે ? ત્યારે પાણી અને ખોરાકની જરૂરિયાત કેટલી હશે ? આ જરૂરીયાત કેવી રીતે સંતોષાશે ? આ બધાની આપની સૃષ્ટિ ની સમતુલા (ઇકોલોજી) પર શી અસર પડશે .? એ વિષે અટકળો કરવી જોઈએ. કેટલાક પ્રશ્નો પર આપણે ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી શકીએ અને તેમના ઉકેલ માટેના ઉપાયો આત્યારથી વિચારી શકીએ એ મહત્વનું છે.

બધી જ વિકાસલક્ષી યોજનાઓ માટે રોજ-બ-રોજની માહિતીનું એકત્રીકરણ જરૂરી છે. આવી માહિતી ભેગી કરવી એ કામ ખાસ આકર્ષક કે રોમાંચક ભલે ન લાગે, પણ આવી માહિતી અત્યંત જરૂરી લાગે છે .જો આવી માહિતી આપણી જોડે ન હોય તો યોજનાનું આયોજન અને તેનો અમલ આડે પાટે ચડી જાય.

ચોમાસાની ઋતું માં વરસાદી પાણી થી ભરાયેલ કર્માવાદ તળાવનું નયનરમ્ય દ્રશ્ય

ચોમાસાની ઋતું માં વરસાદી પાણી થી ભરાયેલ કર્માવાદ તળાવનું નયનરમ્ય દ્રશ્ય

કરમાવાદ ને બાદ કરતા મોટા કુદરતી સરોવરો વડગામ તાલુકામાં બહુ સંખ્યામાં નથી, મધ્યમ કક્ષાના કેટલાક સરોવરો જેવા કે ફતેગઢ નું બ્લાસર તળાવ, મગરવાડા નું તળાવ, વડગામ નું સમશેર સાગર વગેરે ગણી શકાય તો નાના કદના તો અસંખ્ય હશે..? ચોમાસાની ઋતુમાં વડગામ તાલુકાના આ સરોવરમાં કેટલા પાણી નો આવરો હશે ? કેટલું પાણી ભરાતું હશે? કેટલા સમયમાં સુકાતા હશે ઉપરાંત આ સરોવરો નો પાણી સંગ્રહ કરવાની ક્ષમતા એ જાણવાનો પણ પ્રયાસ કરવો પડશે. આ બધા સરોવરોનું સ્થાનિક મહત્વ છે એ દિશામાં પણ વિચારવું પડશે. પાણીનો સંગ્રહ કરવા અને પાણીનો પ્રવાહનું નિયમન કરવાની દ્રષ્ટિએ પણ આપણા કુદરતી અને કુત્રિમ સરોવરો તેમજ આપણે બાંધેલા જળાશયો એ વધારે મહત્વના છે.. આપણા સામાજિક અને ભોતિક પર્યાવરણને અનુકૂળ આવે એ રીતે જમીન ધોવાણ અને નદી-તળાવો-બંધો વગેરેમાં થતો માટીનો ભરાવો એ બધા પર નિયંત્રણ લાવનારી પદ્ધતિઓ જો આપણે વિકસાવી શકીએ તો તેના ઘણા લાભ છે , ખરેખર તો એ આપણી તાતી જરૂરિયાત છે .

વડગામ તાલુકાના જલોત્રા ગામની પહાડીઓ માં આવેલું એટલે કે ટુંડેશ્ચરના ભાંખરાથી ગુરૂના ભાંખરા સુધી વિસ્તરેલું અને આશરે ૫૦૦ એકરમાં ફેલાયેલું વિશાળ કરમાવાદ તળાવ અનેક રહસ્યમય અને રસપ્રદ ઘટનાઓ ઈતિહાસના પાને ધરબીને બેઠું છે એટલું જ નહિ વડગામ તાલુકાની ભૂગર્ભ જળ સમસ્યાઓ ઉકેલવામાં આશીર્વાદરૂપ બની શકે એમ છે…કુદરતી ઘટનાકર્મના લીધે તળાવ એના નૈસર્ગિક જળ સ્ત્રોતો ગુમાવી ચૂક્યું છે સાથે જનજાગૃતિના અભાવે કુદરતી રીતે નિર્માણ પામેલા વિશાળ તળાવનો વડગામ તાલુકામાં સિચાઈ હેતુ કોઈ જ નક્કર પ્રયાસો , ટેકનીકલ વિગતો કે અન્ય મહત્વપૂર્ણ માહિતીનો અભાવ આજ સુધી નડતો રહ્યો છે. રજૂઆત કરવી તો પણ શું કરવી ? કેવી રીતે કરવી ? કોઈ પ્રોજેકટ રીપોર્ટ આજ દિન સુધી તૈયાર થયો હોય એવું ધ્યાને નથી…હવામાં વાતો ના ગુબ્બારા ઉડતા રહે છે. વડગામ પંથકમાં માં ઘણા એવા તળાવ છે જેના નૈસર્ગિક સૌન્દર્ય ને જાળવી તાલુકાની ભૂગર્ભ જળ ની સમસ્યા કંઇક અંશે હળવી કરી શકાય. પણ પણ સાર્વજનિક વિકાસના કામોમાં વિચાર કરવાનો સમય કોની પાસે છે ? એ પણ કડવું સત્ય છે. જુથવાદ અને થૂંકવાદનો વિકાસ સરવાળે નુકશાન કર્તા છે.અમુક જાણકાર વર્ગ એવું પણ માની રહ્યા છે કે કર્માવાદ માં વરસાદ નું પર્વતો નું જ કુદરતી પાણી ચોમાસામાં ભરાય તે જ સત્ય …બાકી આવી વિશાળ જગ્યા માં છૂટું પાણી ભરવું અવાસ્તવિક અને સમજણ વિનાનો રાજકીય નારો જ રહેછે… સમુદ્ર લેવલ થી વધુ ઉંચાઈ અને લિફ્ટ પદ્ધતિ થી પાણી ભરવું …તેના કરતાં વડગામ તાલુકા માં વચ્ચે નહેર જેવું કૈક વધુ વાસ્તવિક જણાય… અને પાણી નો સુચારુ ઉપયોગ થાય…આ બધું પણ. વરસાદ ની નિયમિત જરૂર તો ખરીજ….પાણીની ઉપલબ્ધિની સમસ્યા, જેને વિશે આપણે વાત કરી રહ્યા છે, તે મુખ્ય પ્રશ્ન સાથે આ બધી બાબતોને શું લેવા દેવા, એની સાથે આ બધાનેં શો સબંધ એવો કોઈ પ્રશ્ન ઊભો કરે એ સમજી શકાય તેમ છે…

વડગામ તાલુકામાં જ્યાં કુદરતી અથવા વરસાદી પાણીનો આવરો રહેતો હોય અને ઓછામાં ઓછા એક કિલોમીટરના ઘેરાવામાં પાણીનો સંગ્રહ થઈ શકે તેવી જગ્યાઓનું સંશોધન કરી ચેકડેમોનું નિર્માણ કરવામાં આવે તો અનેક ગામડાઓના ભૂગર્ભ સ્તર ઉંચા આવી શકે સરવાળે ખેડૂતો માટે સિંચાઈની સુવિધા સરળ બની શકે. જો વડગામ તાલુકામાં આવેલ વન અભ્યારણ વિસ્તારોમાં આવા ચેકડેમો નિર્માણ કરવાનું શક્ય બને તો લોકોને બીજી પણ રાહ્ત મળી શકે એમ છે જેમ કે જંગલમાં વસવાટ કરતા વન્ય પ્રાણીઓને પણ જળસ્ત્રોત ઉપલબ્ધ થતા તેઓ પાણી અને ખોરાકની શોધમાં ગામડાઓમાં અને ખેતરોમાં ઘૂસતા બંધ થઈ શકે. આવા ચેકડેમોનું નિર્માણ કરવું શક્ય છે જેનો ઉત્તમ દાખલો  બાલારામ પાસેના ધારમાતા પાસે વનવિભાગ દ્વારા રૂ ૫૦ લાખના ખર્ચે કોચરી ચેકડેમનું નિર્માણ કાર્ય થશે તે છે જેનાથી આ વિસ્તારના અંદાજીત ૨૫ ગામડાઓના ભૂગર્ભ જળસ્ત્રોતો ઊંચા આવશે.

વડગામ પંથકમા ઠેર ઠેર કૂવાના અને બોરના તળ ઊંડા ઊતરી ગયા છે. વડગામ પંથકમાં બોરના તળ ખૂબ જ ઊંડા ગયા છે કેટલાક વિસ્તારોમા તો ૩૦૦ મીટરથી એટલે કે ૧૦૦૦ ફૂટથી વધુ ઊંડા બોર ગાળવા પડે છે. જેમ પાણી ઊંડા ઉતરે તેમ તેમાં વધારે ક્ષારો પીગળેલા હોય છે. અત્યંત કઠિન અને ક્ષારો વાળું પાણી પીવાલાયક હોતું નથી તેમ છતાં લોકોની મજબૂરી છે કે તે પીવું પડે છે. બોર એટલા ઊંડા ગયા છે કે તેમને તળિયેથી પાણી મહાભારતના સમયમાં સંગ્રહ પામ્યું હોય તટલું જુનું હોય છે. લોકો કૂવા અને તળાવના પાણી પર આધાર ન રાખે તો શું કરે ? સપાટી પરના પાણી જેવા કે નદીના પાણી , તળાવોના પાણી અને તલાવડીઓ તો પંથક મા સુક્કીભઠ્ઠ પડી છે . નહેરો કે સિચાઈ ની બીજી કોઈ સુવિધા નથી પાઈપ લાઈન મારફતે પીવાનું જે પાણી આવે છે તેની શુધ્ધ્તાની કોઈ ખાતરી નથી અને તે પૂરતું નથી આ સંજોગો મા ભૂગર્ભજળના પાણી ઉપર આવે તેવા પ્રયત્નો તળાવો, તલાવડીઓ , ચેકડેમો વગેરે પાઇપ લાઈન મારફતે મોટા ડેમો માંથી અને વરસાદી પાણી ના યોગ્ય આયોજનથી પાણીની જરૂરીયાતની પૂર્તિની સાથે સાથે લોકોની તંદુરસ્તીની જાળવણી પણ થઈ શકે . ભૂગર્ભ જળના સ્ત્રોતોના તળ ઊંડા ઊતરતા તેમાં અનેક હાનિકારક ક્ષારો ઓગળેલા હોય છે બીજી બાજુથી સપાટી પરન પાણીના સ્ત્રોતો વડગામ પંથકમાં બહુ ઓછા અને તે પણ પ્રદૂષિત થઈ રહ્યા છે આમ વડગામ પંથક મા આરોગ્યપ્રદ પાણી મેળવવું સમસ્યા બનતી જાય છે.

Mokeshwar DamPhotograph : Kartik Mistry

વડગામ તાલુકામાં ૧૯૮૦ ના દાયકામાં બાંધવામાં આવેલ મોકેશ્વર ડેમ એ એક માત્ર મોટો જળસ્ત્રોત અને જળસંગ્રહ નું સ્થાન છે પરંતુ એનો લાભ જોઈએ એ એવો વડગામ્ તાલુકાને મળ્યો નથી એટલું ચોક્કસ કહી શકાય કે ડેમ ના લીધે મોકેશ્વર આજુબાજુ આવેલ વડગામ તાલુકાના ગામડાઓ કે જેને નદીશેરા ના ગામડાઓ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે તેવા ગામડાઓમા ભૂગર્ભ જળસ્તર જળવાઈ રહ્યા છે અથવા તો જળ સ્તર ઊંચા આવ્યા છે પણ જ્યાં સુધી સિચાઈ ની વાત છે તેનો મોટો લાભ મહેસાણા જિલ્લા ના ગામડાઓને મળી રહ્યો છે. નહેર વાટે અસરગ્રસ્ત ગામડાઓ મા પાણી પહોંચાડવા પ્રયત્નો પુરા થયા નથી અને એવુંજ વડગામ તાલુકામાં આવેલા તળાવો ભરવાની બાબતમાં વિચારી શકાય. મોકેશ્વરથી મહેસાણા જિલ્લાના ખેરાલુ તાલુકામાં આવેલા ચિમનાબાઈ તળાવમાં પાણી લઈ જવાની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે પણ મોકેશ્વર થી વડગામ તાલુકાના કોઈ તળાવમાં પાણી લઈ જવાની કોઈ વ્યવસ્થા ગોઠવાઈ હોય તેવું જાણમાં નથી. તાલુકાના આ એક મોટા જળસ્ત્રોત કે જળસંગ્રહ નો લાભ વડગામ તાલુકાના અસરગ્રસ્ત ગામો નો મળે તે આવશ્યક છે.

થોડા ખાંખા ખોળા કરવાથી વડગામ.કોમ ને જાણવા મળ્યું કે ગુજરાતમાં પાણી ની સમસ્યાના સમાધાન હેતુ કેટલીક યોજનાઓ અસ્તિત્વ ધરાવે છે જેવી કે નર્મદા યોજના, કલ્પ્સર યોજના, સુજલામ સુફલામ યોજના,ચેકડેમની કામગીરી, જળાશયો/નદીઓના વધારાનું/સ્પીાલ પાણીનો સદૃઉપયોગ, નર્મદા મુખ્યગ નહેર આધારિત ઉત્તર ગુજરાતના હયાત બંધો અને નાના તળાવો ભરવા માટેની લાઇન યોજના, ધરોઇ ડાબા અને જમણાં કાઠાં નહેર એક્ષ્ટેબન્શનન યોજના વગેરે વગેરે હવે જાણવું એ જરૂરી છે કે કઈ કઈ સરકારી યોજનાઓ વડગામ તાલુકા માટે અનુકુળ આવી શકે તેમ છે. આ માટે નક્કર રજૂઆત અર્થે આપણી પાસે નક્કર ડેટાઓનો અભાવ છે આ તમામ યોજનાઓને કેવી રીતે કાર્યાવિન્ત થઈ શકે એ અભ્યાસ નો વિષય છે. આ યોજનાઓ માંથી વડગામ તાલુકામાં અત્યાર સુધી એકમાત્ર ચેકડેમની કામગીરી થઈ છે પણ એની ગુણવત્તા અને સ્થળ પસદંગી બાબત અનેક પ્રશ્નો છે કે એનું કોઈ સકારાત્માક પરિણામ આજ સુધી મળ્યું નથી કે ના કોઈ એના ડેટા ઉપલબ્ધ છે..

પાણી ની સમસ્યા નિવારણ હેતુ સરકારશ્રી ની વિવિધ યોજનાઓ વિશે આપણે ઉપરોક્ત માહિતી મેળવી . આ યોજનાઓ પૈકી એક યોજના સુજલામ સુફલામ યોજના છે . આ યોજના અંતર્ગત વડગામ તાલુકાના કર્માવત તળાવને હાલ પાણી મળી શકે તેમ નથી.

તા. ૧૭.૦૬.૨૦૧૪ ના પત્રથી વડગામના શ્રી કાનજીભાઈ ઘેમરભાઈ ધુળીયા એ અધિક્ષક્ ઈજનેર શ્રી કચેરી સુજલામ સુફલામ્ વર્તુળ -૧ ગાંધીનગર માં વડગામના ગુરૂના પર્વતની તળેટીમાં આવેલ કર્માવત તળાવમાં નર્મદાનું પાણી નાખવા રજૂઆત કરી હતી.

તેના પ્રત્યુતરમાં ઉપરોક્ત કચેરી દ્વારા તા. ૧૩.૦૮.૨૦૧૪ ના રોજ જણાવવામાં આવ્યું કે સુજલામ સુફલામ યોજના એ નર્મદા મુખ્ય નહેર આધારિત મૂળ આયોજન મુજબ મંજુર થયેલ પાઈપલાઈનોની કામગીરી છે. રજૂઆત હેઠળનું મોજે જલોત્રા ખાતેનું તળાવ બનાસકાંઠા જિલાના વડગામ તાલુકામાં આવેલ છે. આ તાલુકામાં હાલમાં નર્મદા મુખ્ય નહેર આધારિત કોઈ ઉદ્દવહન પાઇપ લાઈન ન હોઈ / મૂળ આયોજન હેઠળની કોઈ પાઇપ લાઈન પણ નજીકમાં ન આવતી હોઈ કર્માવત તળાવમાં નર્મદાનું પાણી નાંખવાની માંગણી ગ્રાહ્ય રાખી શકાય તેમ નથી જે વિદિત થવા વિનંતિ…

સરકારશ્રીની નર્મદા મુખ્ય નહેર આધારિત ઉદ્દવહન પાઈપલાઈનો માંથી તળાવો ભરવાની પ્રવર્તમાન નીતિ અનુસાર પાઇપલાઈન ના સ્કાવર વાલ્વથી ૨ કિ.મી ની મર્યાદામાં આવતા તળાવો તાંત્રિક દ્રષ્ટિએ પાઇપ લાઈન સાથે જોડી ભરી શકાય છે …

ઉપરોક્ત નિયમ મુજબ સુજલામ સુફલામ યોજ્નાનો લાભ લેવા નર્મદાથી મુખ્ય નહેર તાલુકા માંથી પસાર થતી હોવી જોઈએ અથવા વડગામ તાલુકાનું કોઈ ગામનું તળાવ કે જ્યાંથી નર્મદા નહેર ની ઉદ્દ્વહન પાઈપલાઈનો નો સ્કેવર વાલ્વ ૩ કિ.મી ની મર્યાદા માં આવતો હોય તો જ વડગામ તાલુકાને સુજલામ સુફલામ યોજના અંતર્ગર પાઇપ લાઈન મારફત તળાવો ભરાવાની કામગીરી થઈ શકે ….

એટલે એ સ્પષ્ટ થાય છે કે સુજલામ સુફલામ યોજના એ નર્મદા નહેર આધારિત યોજના છે અને વડગામ તાલુકામાં નર્મદા ની કોઈ નહેર પસાર થતી ન કોઈ આ યોજાનાનો લાભ વડગામ તાલુકાને મળી શકે એમ નથી ….એટલે આપણે સલંગ્ન યોજનાઓનો લાભ લેવા વડગામ તાલુકામાં નર્મદા નહેર માટે માંગણી ચાલુ રાખવી પડે.

ઉપરાત વડગામ,કોમ નું એક સુચન એવું છે કે સરકારની સુજલામ સુફલામ યોજનામા સરકારશ્રી દ્બારા સુધારો કરી નર્મદા નહેર ની જગ્યાએ કોઈ પણ ડેમની નહેર એવું કરવામાં આવે અને વડગામ તાલુકાના એક માત્ર મુક્તેશ્વર ડેમ અથવા તો ધરોઈ કે બીજા કોઈ ડેમ માંથી નહેર પસાર થતી હોવી જોઈએ અને એમાં પણ વડગામ તાલુકાના થોડા ગામડાઓ સુધી તો મુક્તેશ્વરડેમ માંથી નહેરોનું કામ થયેલું જ છે તો જો આ સુધારો શક્ય બને તો મુક્તેશ્વર ડેમ કે અન્ય બીજા ડેમ ની નહેર મારફત સુજલામ સુફલામ યોજના અંતર્ગત્ પાઈપલાઈનો નાખી વડગામ તાલુકામાં આવેલા નાના મોટા તળાવો ભરવાનું સરળતાથી શક્ય બને એમાં શંકાને કોઈ સ્થાન નાથે એઅને એ થઈ શકે એવું છે એટલે આપણે આ પોઈન્ટ પણ નોંધ કરીએ કે વડગામ તાલુકાના એક માત્ર મોટા બંધ મુક્તેશ્વર થી કે અન્ય અનુકુળ ડેમની નહેર વાટે સુજલામ સુફલામ યોજ્ના નો લાભ આપો આમ પણ જ્યારે નર્મદા નું પાણી લાવવું શક્ય બનશે ત્યારે આ નહેરોનો ઉપયોગ કરી શકાશે …

જો કે સુજલામ સુફલામ યોજના અંતર્ગર કોઈ નવીન સુધારો થયો હોય તો જાણમાં નથી ……..

મુક્તેશ્વર યોજનાથી વડગામ તાલુકાના લાંભાવિત ગામડાઓમાં  નિઝામપુરા, તાજપુરા, શેરપુરા, પાંચડા, સલીમકોટ, બાદરપુરા, મેપડા, નગાણા, મોટી ગીડાસણ, નાની ગીડાસણ, પાલડી, ઉમરેચા, નાંદોત્રા વગેરે મળીને કુલ ૧૩ ગામડાઓનો સમાવેશ થાય છે. મુક્તેશ્વર યોજના ઇ.સ ૧૯૯૦ માં પૂર્ણ થઈ હતી ત્યારબાદ અત્યાર સુધી એટલે કે માર્ચ ૨૦૧૯ સુધી ૨૯ વર્ષો દરમિયાન વડગામ તાલુકાના ૧૧૦ ગામો પૈકી માત્ર ૧૩ ગામડાઓ માં નહેર અને પાઇપલાઈન ની વ્યવસ્થા ગોઠવાઈ છે અને ૧૩ પૈકી મોટા ભાગના ગામડા નદીશેરા વિસ્તારમાં આવે છે એટલે ત્યાં મોટેભાગે ભૂગર્ભ જળ ના તળ ઊંચા છે જ એટલે ખરેખર જ્યાં પાણીના તળ ઊંડા છે કે જ્યાં પાણી ની મહત્તમ જરૂરીયાત છે તેવા વડગામ તાલુકાના મોટાભાગના  ગામડાઓ છેલ્લા ૩૦ વર્ષ થી મુક્તેશ્વર જળાશય યોજનાના લાભ થી વંચિત છે. મુક્તેશ્વર ડેમ બન્યાને ૩૦ વર્ષમાં વડગામ તાલુકામાં ઓછામાં ઓછા ૩૦ ગામડાઓ તો જળાશય થી નહેર અને પાઇપલાઈન સાથે કનેક્ટેડ હોવા જોઈએ એમાં પણ ૫૦ % ઉપરની ઘટ છે …જનજાગૃતિ નો અભાવ ઘણો કે નિરશ નેતાગીરી આ બાતમાં આજે પણ વડગામ તાલુકો પછાત છે.

ગીડાસણ સુધી મુક્તેશ્વર નહેર અને પાઇપલાઈન આવેલી છે  તાલુકા મથક વડગામ થી ગીડાસણ ૧૦ કિમી ના અંતરે આવેલું છે એટલે તાલુકા મથક સુધી પણ લાઈન લંબાવવામાં કોઈ અડચણ આવે એવું કારણ દેખાતું નથી તે જ રીતે વડગામ થી કર્માવાત તળાવ ૧૫ થી ૨૦ કિ.મી ના અંતરે છે એટલે એ પણ થઈ શકે સરવાળે વડગામ તાલુકાના મોટા ભાગના વિસ્તારો વધુમાં વધુ ૨૫ થી ૩૦ કિ.મીના અંતરમાં વિસ્તરેલા છે અને એટલા વિસ્તારો સુધી સહેલાઈથી નહેર કે પાઇપ લાઈન મારફતે પહોંચી તાલુકાના મુખ્ય મુખ્ય તળાવો ભરી શકાય એમાં કોઈ મોટી સમસ્યા નડે એમ નથી…રહી ડેમમાં પાણીની ક્ષમાતાની તો મુક્તેશ્વરડેમમાં જરૂર જણાય તો ધરોઈ કે નર્મદા ડેમથી પાણી લાવી શકાય કે કેમ એ ટેકનીકલ દ્રષ્ટિએ જોવું પડે.

વડગામ તાલુકાનો વિસ્તાર પ્રમાણે ભૂગર્ભ જળની સપાટીનો સર્વે કરાવી જે વિસ્તારમાં ભૂગર્ભ જળનું પ્રમાણ સરેરાશ  ૫૦૦ થી વધુ  ફૂટ સુધી ઊંડે ઉતરી ગયું હોય તેવા વિસ્તારોમાં મુક્તેશ્વર ડેમથી નહેર / પાઇપલાઈન ની વ્યવસ્થા ગોઠવી ત્યાં આવેલા તળાવો ભરવાની કામગીરી શરૂ કરવી જોઈએ જ્યારે જ્યારે મુક્તેશ્વર ડેમ ઓવરફ્લો થવાની પરિસ્થિતિ ઊભી થાય તેવા સંજોગોમાં વધારાનું પાણી આવી નહેરો મારફતે છોડી તાલુકામાં આવેલા  ખાલી તળાવો ભરી સંગ્રહિત કરી શકાય

તળાવો

વડગામ.કોમ ને જાણવા મળેલ માહિતી મુજબ વડગામ તાલુકામાં કુલ 52 (બાવન) તળાવો નોંધાયેલા છે. વડગામ તાલુકો એ જિલ્લામાં અમીરગઢ બાદ બીજા નંબરના સૌથી વધુ તળાવો ધરાવતો તાલુકો છે.. જે તે સમયે ભૂગર્ભજળ રીચાર્જ માટે તળાવો બંધાતા.

૧. મેપડાનું પેપળીયું તળાવ

મેપડા ગામમાં ત્રણ તળાવ છે,  એમાં તળાવ નંગ-૨ મેપડા જાગીરી સમયે ખોદવામાં આવેલ જેમાં તળાવ નં. ૧ પેપળીયા તળાવ તરીકે ઓળખાય છે જે છપ્પનીયો કાલ પડ્યો તે સમયે પેપર અને મેપડા ના ઢોર ઢોખર,  જીવ જંતુને પાણી મલે તે હેતું થી ઠાકોર સાહેબ શ્રી બિહારી બાદરખાનજી દ્વારા બંધાવેલ જે તલાળ્ બાંધવા આવેલ લોકોને તે સમયે રોજગારી પુરી પાડેલ અને આઝાદી પછી બાદરખાનજી ના બંન્ને દીકરાની જમીનના ભાઈઓ ભાગની વહેંચણી થતાં આ તળાવ માટેની જગ્યા અડધા ભાગે કાયમી ખાતે જાહેર ઉપયોગ હેતુ રાખવામાં આવેલ છે જે અત્યારે એ બંન્ને ભાઈોઓના ખેતરના સાંઢે અઢી એકરમાં તળાવની જગ્યા આવેલ છે પણ તેને રિચાર્જ કરવાની તાતી જરૂરીયાત છે.  તળાવ નં. જે મેપડા પેપોળની હદ પર આવેલ છે જે આઝાદી પુર્વે 1930 થી 1942 વચ્ચે બાંધવામાં આવેલ છે જે અમારા ખેતરોમાં વહોણાનું પાણી આવતું હતું તે રોકવા હેતું આ બંધ બાંધી તલાળ ખોદવામાં આવેલ જે અર્થે સૌને રોજગારી પાડવામાં આવેલ છે, જેની નોંધ છે,  તળાવ નં. 3 જે મેપડા જુના ગામથી નવા ગામ તરફ જતા રસ્તા પર આવેલ છે જે મેપડાના પ્રથમ સરપંચ શ્રી શમસેરખાન બિહારી દ્વારા તેમના સમયગાળામાં બનાવવામાં આવેલ છે,   આમાં તલાળ નં. 1 માં ચોમાસામાં પાણી ભરાય છે,  તે બાદ ખાલી રહે છે,  અને તલાવ નં. ૨-૩ જે મોકેશ્વર થી પાટણ, સમી,  હારીજ જતી નહેર પાસે જ આવેલ હોવાથી નહેર દ્વારા પાણી ભરવામાં આવે તો થઈ શકે એમ છે કે। આ સિવાય ત્યાં ચોમાસામાં પાણી ભરાય જ છે.

૨. નળાસરનું દાતણીયું તળાવ

નળાસરમાં દાતણીંયુ તળાવ આવેલું છે જેમાં ભાંગરોડીયા અને ટીંબાચૂડીથી વહોળો આવે છે…આ તળાવ અંદાજીત ૨૭ વિઘામાં ફેલયેલું છે.

૩. જલોત્રાનું કરમાવાત તળાવ

વડગામ તાલુકાના જલોત્રા ગામની પહાડીઓ માં આવેલું એટલે કે ટુંડેશ્ચરના ભાંખરાથી ગુરૂના ભાંખરા સુધી વિસ્તરેલું અને આશરે ૫૦૦ એકરમાં ફેલાયેલું વિશાળ કરમાવાદ તળાવ (વધુ વિગતો ઉપર જણાવેલ છે )

૪. વડગામનું સમશેર સાગર તળાવ

૫. ફતેગઢનું બલાસર તળાવ

ફતેગઢમાં પસવાદળ,નાનોસણા,એદ્રાણા અને ફતેગઢની વચ્ચે વિશાળ બલાસર તળાવ આવેલું છે…આ તળાવને ઊંડું કરી પાણી ભરવામાં આવે તો ઉપરોક્ત ગામોના વિસ્તારમાં ભૂગર્ભજળના સ્તર ઊંચા આવી શકે.

૬. મગરવાડાનું તળાવ

૭. પસવાદળનું તળાવ

પસવાદળ વિરદાદાના મંદિરની પાછળ એક મોટું તળાવ આવેલું છે.

૮. છાપી નું તળાવ

છાપી ગામ ગાયત્રી મંદિર સામે એક મોટું તળાવ આવેલું છે.

૯. માહી ગામનું તળાવ

૧૦. સેધણી ગામનું તળાવ

 

 

 

 

 

વડગામ.કોમ નો એક નમ્ર પ્રયાસ છે કે સકારાત્મક વિચારસરણી સાથે તાલુકાના વિકાસમાટે જરૂરી ઉપયોગી માહિતીની પણ એક ડેટાબેંક બને જેમાં જે પણ બાબતો સાર્વજન હિતાય , સર્વજન સુખાય ની વાખ્યામાં આવતી હોય અથવા તેના માટે પ્રયત્નો થયા હોય તેની વિગતો વડગામ.કોમ વેબસાઈટ ઉપર એક પ્રયાસરૂપે અપડેટ કરતા રહેવું. સૌ ના સાથ-સહકાર ની અપેક્ષા સહ……

વડગામ તાલુકાના જળસ્ત્રોતો બાબત  અન્ય બાબતો  વાંચવા નીચેની લીંક ઉપર ક્લિક કરો .

સુજલામ સુફલામ યોજના અંતર્ગર કરેક રજૂઆત ના પગલે મળેલ પ્રત્યુતર.